Napoleonen garaia eta XVIII–XIX. mendeko iraultzak
Clasificado en Francés
Escrito el en 
vasco con un tamaño de 4,13 KB
Napoleonen protagonismoa eta boterea
Napoleon protagonismoa eta boterea bereganatu zuen.
Kanpainak eta karguak
- Bigarren koalizioari aurre egin zuen eta Italiara eginiko kanpainetan garaipenak lortu zituen.
- Bere burua bizirako kontsul izendatu zuen.
Erreformak
- Legeak modernizatu zituen (Kode Napoleondarra eta abar).
- Ekonomia erreformatu zuen.
- Hezkuntza publikoa sustatu zuen.
Europa
Europan hainbat koalizio eta gatazka sortu ziren:
- Britainia Handia, Austria eta Errusia 3. koalizioa osatu zuten.
- Errepublika inperio bihurtu zen, egoera sendotzeko.
- 4. koalizioa garaitu eta Tilsiteko bakea sinatu zuen.
Kanpo politika: bi ardatz
- Britainia isolatzea.
- Blokeo kontinentala ezartzea, Britainiarekin merkataritza murrizteko.
Portugal eta Espainia inbaditu zituen; ondoren Errusiara joan zen, Britainiarekin merkataritza egiteko presioa jartzeko helburuarekin.
Hori dela medio, 6. koalizioa eratu zen. Geroago bere boterea eten egin zen, 100 eguneko itzulera izan zuen, baina Bergara eta Waterloo-n (Waterloo) garaitu zuten; ondoren Santa Helena uhartera eraman zuten eta han hil zen.
XVIII. mendearen amaierako demografia-iraultza
XVIII. mendearen amaierako demografia-iraultza garrantzitsua izan zen.
- Hasieran jaiotza tasa eta heriotza tasa altuak ziren: infekzio-gaixotasunak, gosea eta gerrek eragindako hilketak ohikoak.
- 1750ean aurrera jaiotza tasa altua izaten jarraitu zuen baina heriotza tasa murriztu egin zen.
- Higienearen hobekuntzak eta txertoen agerpenak biztanleriaren gehikuntza azkartzen lagundu zuten: demografia-iraultza.
- Kontsumoa gora egin zuen eta teknologia garatu zen.
XVIII. mendeko nekazaritza-iraultza
XVIII. mendeko nekazaritza-aldaketek lehen sektorean eragin handia izan zuten:
- Nekazaritzako teknikak hobetu ziren.
- Lurreko antolaketa aldatu zen: lur-sustapenaren ordez laboreen txandakatzea erabiltzen hasi ziren (alde batetik lurraren berpizkundea bermatuz).
- Burdinazko tresnak eta makina berrien erabilera hobetu zen; landatzeko aukera berriak (artoa, patata...) zabaltzen hasi ziren.
- Makina berriak eta ongarri kimikoak erabiltzen hasi ziren.
- Abeltzaintza eraldatu egin zen: abere kopurua igo, estabulazioa garatu eta abereak hobeto kudeatzen hasi ziren.
- Nekazaritza egitura aldatu zen: lurra pribatizatu zen eta burgesak lursailak erosten hasi ziren.
- Ondorioetako batean: teknologia eta makina berriak erabiltzeak lan-eskualde soberakinak sortu zituen; nekazariek lanbidea utzi eta industria- eta hirietara emigratu zuten —nekazaritzako exodoa—.
Lehen industria-iraultza (1780–1860): fabrika eta mekanizazioa
Lehen industria-iraultza fabrikek eta mekanizazioak eragindakoa izan zen.
- 1780. arte lantegi txiki eta tailerrak izan ziren, lurralde osoan sakabanatuta.
- Eskuz egiten ziren lanak: piezak osorik egiten ziren.
- XVIII. mendearen amaieran tailerrak desagertu eta fabrikak sortu ziren.
- Lan egiteko makinak eta energia iturri berriak erabili ziren: lurruna eta ikatz minerala (kokea, ikatza) energia-iturri nagusi bilakatu ziren.
- Lurrun-makina asmatu eta hobetu zen; aipagarria da James Watt.
Fabriken sorrerak bi ondorio nagusi izan zituen:
- Lanaren antolaketa aldatu zen (lanaren banaketa eta espezializazioa).
- Industria-jarduerak leku jakin batera kontzentratzen hasi ziren (fabrikak).
Gainera, produktibitatea igo egin zen, ekoizteko kostuak jeitsi eta prezioak beherantz joan ziren.