Renesans, Reformacja i Absolutyzm: kluczowe postacie, pojęcia i skutki odkryć geograficznych

Postacie

• Erazm z Rotterdamu – humanista, krytyk Kościoła, ale bez rozłamu.
• Niccolò Machiavelli – autor 'Księcia', uważał, że władca ma być skuteczny, niekoniecznie moralny.
• Mikołaj Kopernik – teoria heliocentryczna.
• Marcin Luter – zapoczątkował reformację, 95 tez, luteranizm.
• Jan Kalwin – kalwinizm (predestynacja).
• Ignacy Loyola – założyciel jezuitów.
• Henryk VIII – odłączył Anglię od papieża, anglikanizm.
• Armand Richelieu – kardynał, wzmocnił władzę króla we Francji.
• Ludwik XIV – Król Słońce, absolutyzm.
• Jean-Baptiste Colbert – minister finansów Ludwika XIV, merkantylizm.
• Karol I Stuart – król Anglii, ścięty po wojnie domowej.
• Oliver Cromwell – przywódca republiki po śmierci Karola I.

Pojęcia i zjawiska

• Kolonializm – zakładanie kolonii poza Europą.
• Renesans – odrodzenie antyku, rozwój sztuki i nauki.
• Humanizm – skupienie na człowieku, rozumie, godności.
• Proces grodzenia – łączenie ziem w Anglii, rozwój gospodarki rolnej.
• Absolutyzm – nieograniczona władza monarchy.
• Intendent – urzędnik królewski we Francji.
• Purytanie – surowy odłam protestantyzmu w Anglii.
• Rewolucja angielska – wojna króla z parlamentem (XVII w.).
• Chwalebna rewolucja – bezkrwawe przejęcie władzy przez Wilhelma Orańskiego (1688).
• Monarchia parlamentarna – król + parlament, ograniczona władza króla.
• Monarchia absolutna – król rządzi sam.
• Merkantylizm – gospodarka oparta na eksporcie i złocie.

Wydarzenia, prawa i skutki

• Edykt nantejski – wolność religijna dla hugenotów (1598).
• Proces grodzenia – przymusowe łączenie pól → rozwój rolnictwa.
• Parlament kadłubowy – resztki parlamentu po czystkach Cromwella.
• Wojna domowa – konflikt króla z parlamentem.
• Przyczyny odkryć geograficznych: nowe szlaki, złoto, przyprawy, misje, ciekawość.
• Skutki odkryć: kolonizacja, handel, rozwój gospodarki, wymiana kulturowa.
• Nowe wyznania: luteranizm, kalwinizm, anglikanizm.
• Sobór trydencki: reforma Kościoła katolickiego, potwierdzenie dogmatów.
• Rola jezuitów: nauka, misje, walka z reformacją.
• Wojny religijne (Francja): katolicy vs. hugenoci → edykt nantejski.
• Monarchia absolutna (Francja): Ludwik XIV – „Państwo to ja”, pełnia władzy.
• Rządy Ludwika XIV: dwór w Wersalu, intendentów, merkantylizm.

Monarchia parlamentarna i wojna domowa w Anglii

• Monarchia parlamentarna (Anglia): ograniczenie władzy króla, Bill of Rights (1689).
• Wojna domowa w Anglii: król vs. parlament → zwycięstwo Cromwella, republika.

Uwagi redakcyjne

Tekst został skorygowany pod kątem ortograficznym i interpunkcyjnym, zachowując całą treść oryginału. W celu lepszej czytelności wprowadzono podział na sekcje, wyróżniono kluczowe terminy oraz uporządkowano listy.