Teoria kontraktualista eta estatu motak — azalpena

Zer da teoria kontraktualista?

Estatuaren beharra aldezten duten teoriak teoria kontraktualista izenez ezagutzen dira. Gizarte‑hitzarmenaren teoriek gizartearen eta estatuaren jatorria azaltzea eta haien legitimitatea justifikatzea dute helburu.

Zer defendatzen du John Stuart Mill?

Mill-ek uste zuen estatua, modu batean, mespretxagarri den beharra dela: aginduak ematen ditu eta zenbait ekintza debekatzen ditu. Hala ere, estatua beharrezkoa da, elkarrekin errazago bizitzeko eta segurtasuna bermatzeko. Horregatik, Millen arabera, estatuak soilik sartu behar duela gizartearen bizitzan —eta ez besteen bizitza pribatuan—, salbu eta norberari kalte egin ez diezaiokeen kasuetan.

Estatu motak

Hona hemen estatu motak eta euren ezaugarri nagusiak:

1. Estatu autoritarioa

Estatu autoritarioa: Boterea duenak inolako mugarik gabe erabiltzen du; ez dago botere banaketarik, eta boterea erabiltzeko moduari buruzko desadostasunak ezin dira askatasunez adierazi.

• Estatu absolutista: Gure eskubideak subirano bati ematen dizkiogu, eta hark gero inolako mugarik gabe erabil dezake boterea bere agindupeko lurraldean.
• Estatu totalitarioa: Gizabanakoen eremu publikoa eta pribatua kontrolatzen ditu. Norberaren sinesmenak, hizkuntza, komunikabideak… den-dena zaintzen du estatuak, disidentziarik egon ez dadin. (Faxismoa eta Nazismoa)

2. Zuzenbidezko estatu

Zuzenbidezko estatu: Legeen bidez erregulatuta dagoen estatu bat da, eta botere politikoak berak bete egin behar ditu legeak. Botere politikoa ezin da erabili arbitrarioki: lege‑ornamenduak ezartzen dituen mugak zaindu behar dira. Bere helburua gizabanakoaren eskubideak estatuaren gehiegikerietatik babestea da. Bi ezaugarri nagusi ditu: Konstituzioa eta botere‑banaketa.

3. Zuzenbidezko estatu soziala

Zuzenbidezko estatu soziala: Estatuak justizia eta gogobetetasuna lortzeko zuzenbideari lotu behar dio bere jarduna. Gainera, sistemak sortzen dituen gabeziak eta berdintasun ezak konpondu behar ditu. Eskubide indibidualak babesten ditu, helburu nagusi bat izan dadin berdintasun soziala. Beste eginkizun nagusi bat herritarren ongizate materiala eta segurtasun ekonomikoa sustatzea da. Gizarte demokratikoetan, estatua askotan ongizate estatu bihurtu da.

Laburpena

• Teoria kontraktualista: estatuaren beharra eta jatorria aztertzen ditu.
• John Stuart Mill: estatuaren interbentzioa mugatua eta justifikatua izan behar dela defendatzen du, gizartearen bizikidetza eta segurtasuna bermatzeko.
• Estatu motak: autoritarioak (absolutista, totalitarioa) eta zuzenbidezkoak (ohikoak eta sozialak) bereizten dira, eskubideak eta botereen banaketa kontuan hartuta.