Upadek Grecji klasycznej i narodziny epoki hellenistycznej

Wojna peloponeska (431–404 p.n.e.)

Konflikt między Atenami (Związek Morski) a Spartą (Związek Peloponeski) o hegemonię w Grecji.

Kluczowe wydarzenia:

• Zaraza w Atenach (430–426 p.n.e.) i śmierć Peryklesa.
• Klęska Aten na Sycylii (413 p.n.e.).
• Zajęcie Dekelei przez Spartę.

Skutki: Klęska Aten, zburzenie Murów Długich, ustanowienie oligarchii 30 tyranów (404 p.n.e.), upadek potęgi Aten i osłabienie całej Grecji.

Początek potęgi Macedonii: Filip II

Panowanie Filipa II (359–336 p.n.e.) przyniosło szereg reform i podbojów:

• Reformy wojskowe: wprowadzenie falangi macedońskiej (sarissy o długości 5–6 m), stworzenie zawodowej armii oraz rozwój machin oblężniczych.
• Podboje: Pangajon (złoto, 357 p.n.e.), Chalkidyka (349–348 p.n.e.), Tracja oraz Tesalia.
• Pokój Filokratesa (346 p.n.e.): wejście Macedonii do Grecji środkowej.

Kres niezależności Grecji

Bitwa pod Cheroneją (338 p.n.e.) zakończyła się zwycięstwem Filipa II nad połączonymi siłami Aten i Teb. Wydarzenie to oznaczało koniec suwerenności poleis.

W 337 p.n.e. utworzono Związek Koryncki, w którym hegemonem został Filip II, co przypieczętowało kontrolę Macedonii nad Grecją.

Wyprawa Aleksandra Macedońskiego (336–323 p.n.e.)

W 334 p.n.e. Aleksander Wielki rozpoczął inwazję na Persję.

Najważniejsze bitwy:

• Granik (334 p.n.e.)
• Issos (333 p.n.e.)
• Gaugamela (331 p.n.e.) – kres imperium Achemenidów.
• Hydaspes (326 p.n.e.) – kampania w Indiach.

Aleksander założył liczne miasta (m.in. Aleksandrię w Egipcie) i stworzył imperium rozciągające się od Grecji po Indie. Zmarł w Babilonie w 323 p.n.e. w wieku 32 lat.

Epoka hellenistyczna (323–30 p.n.e.)

Okres od śmierci Aleksandra Wielkiego do bitwy pod Akcjum. Kluczową rolę odegrały państwa diadochów (następców):

• Ptolemeusze – Egipt
• Seleucydzi – Azja
• Antygonidzi – Macedonia
• Attalidzi – Pergamon

Cechy epoki: rozprzestrzenienie kultury greckiej (język koine), synteza grecko-wschodnia, rozwój wielkich bibliotek (Aleksandria) oraz postęp w nauce (Euklides, Arystarch, Eratostenes).