Współczesne Zagrożenia Cywilizacyjne i Podstawy Systemu Prawnego

Zagrożenia Cywilizacyjne i Społeczne

1. Zagrożenia cywilizacyjne

Zagrożenia cywilizacyjne to negatywne skutki rozwoju cywilizacji i postępu techniczno-społecznego, które wpływają na zdrowie, środowisko i funkcjonowanie społeczeństw. Do głównych przykładów należą choroby cywilizacyjne, degradacja środowiska, przewlekły stres oraz różnego rodzaju uzależnienia.

2. Ogniskowanie zagrożeń – Biosfera

Zagrożenia koncentrują się głównie w biosferze, czyli środowisku życia człowieka, obejmującym powietrze, wodę, glebę oraz organizmy żywe.

3. Uzależnienia i alkoholizm

Uzależnienie definiuje się jako stan przymusu psychicznego i/lub fizycznego zażywania określonej substancji. W przypadku alkoholizmu wyróżniamy cztery fazy:

• Faza wstępna: wzrost tolerancji na alkohol, picie okazjonalne.
• Faza ostrzegawcza: utrata kontroli, pojawianie się tzw. „luk pamięciowych”.
• Faza krytyczna: silny przymus picia, zaniedbywanie obowiązków życiowych.
• Faza przewlekła: całkowita degradacja zdrowia i życia społecznego.

4. Zespół odstawienia

Zespół odstawienia to zespół objawów pojawiających się po nagłym przerwaniu przyjmowania substancji. Do najczęstszych objawów należą: drżenie rąk, poty, lęk, bezsenność, nudności oraz drgawki. Problem ten dotyczy uzależnień fizycznych (alkohol, narkotyki, leki) i występuje przy tzw. „twardych” uzależnieniach.

5. Starzenie się społeczeństwa

Struktura demograficzna dzieli się na grupy wiekowe:

• Dzieci: 0–14 lat.
• Wiek produkcyjny: 15–64 lata.
• Osoby starsze: 65+ lat.

Starzenie się społeczeństwa to proces wzrostu udziału osób w wieku 65+ przy jednoczesnym spadku liczby dzieci. Według ONZ granica starości to 60 lub 65 rok życia. Dla zachowania zastępowalności pokoleń wymagany jest współczynnik dzietności na poziomie ok. 2,1 dziecka na kobietę.

6. Migracje

Migracja to zmiana miejsca zamieszkania na stałe lub czasowo. Kluczowe pojęcia:

• Saldo migracji: różnica między imigracją a emigracją.
• Uchodźca: osoba uciekająca przed wojną lub prześladowaniami.
• Imigrant: osoba przybywająca do innego kraju.
• Reemigrant: osoba wracająca do kraju po emigracji.
• Repatriant: osoba powracająca do ojczyzny z przyczyn historycznych.

7. Bezrobocie

Skutki bezrobocia są wielopłaszczyznowe:

• Dla młodych: brak stabilizacji, opóźnienie założenia rodziny, emigracja, frustracja i depresja.
• Bezrobocie długotrwałe: wykluczenie społeczne i utrata kwalifikacji.
• Wpływ na państwo: osłabienie gospodarki, niestabilność społeczna oraz wzrost kosztów socjalnych.

8. Rozwój technologiczny a choroby

Postęp technologiczny, mimo korzyści, sprzyja negatywnym zjawiskom, takim jak: siedzący tryb życia, stres, uzależnienia behawioralne (internet, gry) oraz otyłość i choroby serca.

9. Rola państwa w zwalczaniu chorób cywilizacyjnych

Państwo nie jest w stanie całkowicie wyeliminować chorób cywilizacyjnych, ponieważ wynikają one ze stylu życia i indywidualnych decyzji jednostki. Może je jednak ograniczać poprzez profilaktykę, edukację oraz sprawną ochronę zdrowia.

10. Długofalowy wpływ chorób

Choroby cywilizacyjne powodują spadek jakości życia, ogromne obciążenie systemu ochrony zdrowia, mniejszą produktywność społeczeństwa oraz drastyczny wzrost kosztów leczenia.

11. Stres

Stres to reakcja organizmu na przeciążenie psychiczne lub fizyczne. Przewlekły stres prowadzi do chorób serca, depresji, obniżonej odporności oraz wypalenia zawodowego.

12. Wypalenie zawodowe i depersonalizacja

Stan wyczerpania związany z pracą obejmuje cztery elementy: wyczerpanie emocjonalne, depersonalizację (obojętność, traktowanie ludzi przedmiotowo), obniżone poczucie osiągnięć oraz cynizm.

13. Zanieczyszczenie środowiska

Toksyczność spalin (tlenki azotu, tlenek węgla, pyły PM) prowadzi do chorób układu oddechowego, nowotworów oraz schorzeń serca.

Wiedza o Państwie i Prawie – Pytania i Odpowiedzi

1. Kto jest autorem traktatu „O Państwie Bożym”?

Św. Augustyn z Hippony jest autorem traktatu De civitate Dei. Przeciwstawił w nim państwo ziemskie (oparte na egoizmie) państwu Bożemu (opartemu na miłości i sprawiedliwości).

2. Cechy państw faszystowskich i geneza pojęcia

Państwa faszystowskie łączyły: totalitaryzm, kult wodza oraz skrajny nacjonalizm i militaryzm. Pojęcie wywodzi się od włoskiego fascio (wiązka), nawiązującego do rzymskich fasces – symbolu władzy.

3. Zasada trójpodziału władzy w Polsce

Sformułowana przez Monteskiusza zasada polega na rozdzieleniu i równoważeniu się (checks and balances) trzech władz:

• Władza ustawodawcza: Sejm i Senat.
• Władza wykonawcza: Prezydent RP i Rada Ministrów.
• Władza sądownicza: sądy i trybunały.

4. Podstawowe cechy państwa

Należą do nich: terytorium, ludność, suwerenna władza, aparat przymusu, system prawa oraz zdolność do utrzymywania stosunków międzynarodowych.

5. Podmioty stosunku prawnego

To uczestnicy relacji prawnej posiadający zdolność prawną: osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne z przyznaną ustawowo zdolnością prawną.

6. Definicja państwa

Państwo to suwerenna organizacja polityczna społeczeństwa. Termin stato spopularyzował w XVI wieku Niccolò Machiavelli.

7. Zagrożenia wynikające z konfliktu na Ukrainie

Zagrożenie militarne, destabilizacja bezpieczeństwa, kryzys uchodźczy, cyberataki, kryzys energetyczny oraz dezinformacja.

8. Państwo w wymiarze aksjologicznym i psychologicznym

W ujęciu aksjologicznym państwo realizuje wartości (sprawiedliwość, wolność). W wymiarze psychologicznym jest wspólnotą świadomości opartą na poczuciu przynależności.

9. 7 zasad życia publicznego (Komisja Lorda Nolana)

Bezinteresowność, uczciwość, obiektywizm, odpowiedzialność, jawność, rzetelność (prawość) oraz przywództwo.

10. Rodzaje odpowiedzialności prawnej

• Karna: za przestępstwa i wykroczenia.
• Cywilna: za naruszenie interesów majątkowych lub osobistych (odszkodowania).
• Administracyjna: za naruszenie przepisów administracyjnych.
• Dyscyplinarna: naruszenie etyki zawodowej.
• Konstytucyjna: ponoszona przed Trybunałem Stanu.

11. Zdolność prawna a zdolność do czynności prawnych

Zdolność prawna przysługuje każdemu od urodzenia (bycie podmiotem praw). Zdolność do czynności prawnych to możliwość samodzielnego nabywania praw (np. zawieranie umów), którą w pełni nabywa się z pełnoletniością.

12. Hierarchia aktów prawnych w Polsce

Konstytucja RP → ustawy → ratyfikowane umowy międzynarodowe → rozporządzenia → akty prawa miejscowego.

13. Zasada legalizmu

Oznacza, że organy władzy publicznej działają wyłącznie na podstawie i w granicach prawa.

14. Ocena ryzyka

Proces identyfikacji zagrożeń, analizy prawdopodobieństwa ich wystąpienia oraz określenia potencjalnych skutków.

15. Obowiązki z Konstytucji RP (Art. 82 i 83)

Art. 82: Obowiązek wierności Rzeczypospolitej Polskiej oraz troska o dobro wspólne. Art. 83: Obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej.