Decretos de Nova Planta: centralización borbónica e supresión do réxime foral

Contexto histórico

Baixo esta denominación coñécese un conxunto de normas que provocaron a supresión do réxime foral da Coroa de Aragón, das súas institucións e das súas leis propias. Foi unha reforma auspiciada polo monarca Felipe V de Borbón, inspirada no modelo francés, co obxectivo de lograr un maior grao de centralización territorial mediante a unificación lexislativa e institucional.

O apoio dos aragoneses a Carlos de Austria durante a Guerra de Sucesión española motivou a súa aplicación, que se produciu en paralelo ao dominio efectivo dos Borbóns sobre os diferentes espazos: os reinos de Valencia e Aragón en 1707, o reino de Mallorca en 1715 e o Principado de Cataluña en 1716.

Medidas principais

As principais medidas reguladas nos decretos foron varias e de grande alcance. Entre elas destacan:

• Supresión do Consello de Aragón e incremento das funcións doutros consellos centrais.
• Incremento das funcións do Consello de Estado e do Consello de Castela.
• Abolición das Cortes de Aragón, Valencia e Cataluña.
• Supresión dos virreís e introdución, nos diversos territorios, de institucións castelás destinadas a garantir un maior control dos mesmos, como:

• Audiencias
• Capitáns xerais
• Intendentes
• Correxidores

Reordenación fiscal e administración

A reordenación estendeuse á facenda, aínda que non supuxo simplemente a introdución dos tributos casteláns, senón a implantación dun sistema tributario novo. O modelo estaba baseado nun único imposto de cotas fixas, repartido en función da riqueza dos veciños, que inspiraría o proxecto da Única Contribución que despois intentou implantar en Castela o marqués da Ensenada.

A supresión das aduanas interiores foi outra das medidas adoptadas, xunto coa imposición do castelán como lingua da administración.

Consecuencias e particularismos

Todas estas medidas uniformizadoras permiten falar da existencia dun centralismo borbónico, aínda que subsistiron numerosos particularismos políticos e xurisdicionais. Navarra e as provincias vascas mantiveron os seus privilexios forais e os seus réximes especiais (provincias exentas); moitas terras e homes seguiron baixo a autoridade e a xurisdición de señores particulares e a complexidade administrativa seguiu sendo moi forte.