Evolución da música dende a prehistoria ata a Idade Media

As orixes da música na prehistoria

A música orixinouse na prehistoria como un medio para comunicarse e expresarse. É unha linguaxe que afecta directamente ás emocións e aos sentimentos, fomentando que os seres humanos estivésemos máis unidos sentimentalmente. A linguaxe dos animais é denominada protomusical, utilizada para comunicarse ou atraer á parella sexual. Algunhas das funcións primordiais da música estaban relacionadas co amor e a sedución, a guerra, os rituais e a maxia. Os instrumentos de outrora eran, en moitos casos, armas ou obxectos de cociña adaptados.

A música nas antigas civilizacións

A música das culturas da antiga Mesopotamia, Exipto, India e China foi documentada grazas ás escavacións arqueolóxicas e ao estudo das súas ruínas. Porén, ata a antiga Grecia non temos constancia de fragmentos de primitivas escrituras musicais. Un exemplo destacado é a canción funeraria coñecida como o Epitafio de Seikilos, un fragmento musical escrito en notación alfabética achado nunha columna de mármore descuberta en 1883, sendo unha das máis antigas que se conservan.

A herdanza musical de Grecia

O termo música procede do grego musike, que significaba canción. Entre os instrumentos da antiga Grecia destacan:

• Percusión: A miúdo utilizados xunto cos de vento.
• Corda: Destaca a ampla familia das liras e as arpas que xurden máis tarde (de ángulo ou de triángulo).
• Vento: Destacan o aulós (especie de oboe), o salpinx (trompetas) e a siringa (frauta de pan).

A siringa recibe o seu nome dunha ninfa que se converteu nunha matogueira na súa fuxida do cortexo amoroso de Pan, transformándose despois nunha serie de tubos que soaban ao pasar o aire.

A música na Idade Media: O Canto Gregoriano

Na Idade Media, a música relixiosa era fundamentalmente vocal, pois a Igrexa non admitía o uso de instrumentos por consideralos pagáns. No século VI, o papa Gregorio I decidiu unificar todos os cantos relixiosos que os cristiáns levaban interpretando durante séculos, dando nacemento ao canto gregoriano.

Características do canto gregoriano:

1. Trátase dunha música unida a un texto relixioso.
2. O texto está escrito en latín.
3. É música monódica, é dicir, unha única melodía (previa á aparición da polifonía).
4. Interpretada exclusivamente por voces masculinas (monxes cantores especializados).
5. Cántase a capella, sen acompañamento instrumental.

No século IX, Guido D'Arezzo, un monxe benedictino, estableceu o denominado tetragrama (antecesor do pentagrama), un conxunto de catro liñas e tres espazos. Tamén creou o nome das notas musicais a partir das primeiras sílabas dos versos do Himno a San Xoán Bautista: UT, RE, MI, FA, SOL e LA.

Xograres e trobadores: A música profana

Fóra do ámbito relixioso, existían figuras clave para a difusión da cultura popular:

• Os xograres: Eran personaxes errantes que ían de cidade en cidade co obxectivo de divertir ao público en prazas, festas ou mercados. Eran os representantes da canción profana popular e pertencían á clase baixa.
• Os trobadores: Eran poetas-compositores (de letra e música) que pertencían á nobreza ou á burguesía. Xurdiron no sur de Francia a finais do século XI para narrar feitos destacados como as Cruzadas.

Entre os trobadores e figuras ilustres destacan o rei Dinis de Portugal, o rei Afonso X “O Sabio” ou o galego Martín Códax. Tamén houbo mulleres destacadas como Marie de France, Beatriz de Die ou a raíña Leonor de Aquitania.

Características da música profana medieval:

1. Música de temática non relixiosa (amor, guerra, natureza, honra).
2. Escrita nas linguas romances de cada territorio (provenzal, galaico-portugués, etc.).
3. Música monódica con acompañamento instrumental.

As Cantigas e a tradición galaico-portuguesa

En España, a canción profana recibía o nome de cantiga. Existían tres tipos principais:

• Cantigas de amor: O namorado canta para chamar a atención da súa amada.
• Cantigas de amigo: A namorada canta, con tristura, pola ausencia do amado (o "amigo").
• Cantigas de escarnio ou maldicir: Con temas morais, satíricos e burlescos.

Autores destacados inclúen a Afonso X “O Sabio”, Martín Códax (do que se conservan sete cantigas de amigo), Xoán de Cangas e Mendiño.

O Pórtico da Gloria: Un testemuño instrumental

O Pórtico da Gloria, na Catedral de Santiago de Compostela, é un documento fundamental para o coñecemento instrumental da época. Realizado polo mestre Mateo no século XII, mostra a Cristo rodeado polos evanxelistas e, en semicírculo, os vinte e catro anciáns da Apocalipse portando instrumentos.

Datos clave desta obra:

• Os instrumentos están representados con todo luxo de detalles e son case perfectos tecnicamente.
• Os anciáns aparecen de dous en dous, comunicándose ou afinando os instrumentos.
• Os instrumentos representados son de corda: fídulas (corda fretada), arpas, salterios, laúde e o organistrum (antepasado da zanfona).