Fundamentos da Narración e Ortografía Galega: Conceptos Clave

Diferenzas Ortográficas e Semánticas en Galego

A lingua galega presenta pares de palabras que, aínda que se escriben de forma similar, posúen significados ou funcións gramaticais distintas, moitas veces diferenciadas pola presenza ou ausencia dun acento gráfico. Comprender estas distincións é fundamental para unha correcta expresión escrita.

• á (a + a artigo; substantivo) vs. a (artigo; pronome; preposición)
• ás (a + as artigo; substantivo) vs. as (artigo; pronome)
• bóla (esfera) vs. bola (peza de pan)
• chá (plana) vs. cha (che + a)
• chás (planas) vs. chas (che + as)
• cómpre (é preciso) vs. compre (merque, imperativo de mercar)
• cómpren (son precisos) vs. compren (merquen, imperativo de mercar)
• dá (verbo dar) vs. da (de + a)
• dás (verbo dar) vs. das (de + as)
• dó (compaixón) vs. do (de + o)
• é (verbo ser) vs. e (conxunción)
• fóra (adverbio) vs. fora (verbo ser ou ir)
• má (adxectivo) vs. ma (me + a)
• más (adxectivo) vs. mas (me + as)
• máis (adverbio e pronome) vs. mais (conxunción)
• nó (atadura) vs. no (en + o)
• nós (pronome tónico) vs. nos (pronome átono, en + os)
• óso (do corpo) vs. oso (animal)
• pé (parte do corpo) vs. pe (letra)
• póla (rama) vs. pola (galiña; por + a)
• pór (poñer) vs. por (preposición)
• présa (apuro) vs. presa (presada, prendida, encoro)
• sé (sede eclesiástica; imperativo de ser) vs. se (conxunción; pronome)
• só (adverbio; adxectivo) vs. so (preposición)
• té (infusión) vs. te (pronome; letra)
• vén (presente de vir) vs. ven (presente de ver)
• vés (presente de vir) vs. ves (presente de ver)
• vós (pronome tónico) vs. vos (pronome átono)

Elementos Fundamentais da Narración

Nunha narración, distinguimos os seguintes elementos clave: o narrador, a acción, os personaxes, o tempo e o espazo.

1. O Narrador

É a voz que, desde un punto de vista específico, relata os acontecementos da historia, presenta os personaxes, sitúaos nun espazo e tempo determinados, observa os feitos que os rodean e revela a súa forma de pensar e comportarse. A perspectiva e o estilo do narrador son cruciais para a comprensión da trama.

Tipos de Narrador

Narrador en Terceira Persoa

• Narrador Omnisciente

  É aquel cuxo coñecemento dos feitos é total e absoluto. Sabe o que pensan e senten os personaxes: os seus sentimentos, sensacións, intencións, plans, etc. Este narrador fala en terceira persoa. Non participa nos feitos, é dicir, é externo á historia e contémplaa desde fóra.

• Narrador Observador

  Este narrador fala en terceira persoa e tampouco se corresponde con ningún personaxe. Fala tamén desde fóra. Con todo, non posúe o poder omnipresente do narrador omnisciente. Limítase a mostrar o que se ve, coma se fose unha cámara de cinema, sen poder acceder aos sentimentos dos personaxes nin coñecer o seu pasado ou futuro.

Narrador en Primeira Persoa

• Narrador Protagonista

  Este narrador fala en primeira persoa e correspóndese co personaxe protagonista da historia. Cóntanos os feitos desde o seu punto de vista, presentándoos de forma subxectiva e relatando unicamente o que el ve, pensa e sente.

• Narrador Testemuña

  Este narrador fala en primeira persoa e correspóndese cun personaxe secundario da historia. Tamén nos conta a historia limitándoa ao que ve, pensa e sente, sempre desde a súa perspectiva. Polo tanto, non nos achega demasiada información sobre os demais personaxes nin sobre o personaxe principal.

2. A Acción

Está formada por todos os acontecementos e situacións que compoñen unha historia. Estes acontecementos pódense organizar en núcleos con certa autonomía, denominados episodios ou capítulos.

3. Os Personaxes

Son aqueles que realizan as accións que conta o narrador. Pola súa importancia no desenvolvemento da acción, os personaxes clasifícanse en principais ou secundarios.

Clasificación dos Personaxes

Segundo a súa importancia:

• Dentro dos principais, atopamos o protagonista, que é o personaxe máis importante, e o antagonista, que se opón aos obxectivos do protagonista.
• Os personaxes fugaces ou comparsas son aqueles que aparecen nalgún episodio cunha función non fundamental e logo desaparecen.

Segundo a súa caracterización:

• Personaxes redondos: Aqueles que, no transcurso da narración, evolucionan e cambian. Ao final, son diferentes de como os atopamos ao principio.
• Personaxes planos: Son o oposto aos redondos; comezan e terminan igual, sen transformacións persoais nin cambios significativos nas súas actitudes, pensamentos ou sentimentos. Mantéñense sen relevo.
• Personaxes estereotipo ou clichés: Son predicibles e representan comportamentos moi comúns ou ideas igualmente coñecidas, con pouco interese na súa profundidade.

4. O Tempo Narrativo

Distinguimos entre:

• Tempo externo ou histórico: Refírese á época ou momento en que se sitúa a narración. Pode ser explícito ou deducirse do ambiente, personaxes, costumes, etc.
• Tempo interno: É a duración dos acontecementos narrados na historia. Pode abranguer toda unha vida ou varios días.

5. O Espazo Narrativo

É o elemento da narración que se refire ao lugar onde se desenvolve a acción e polo que se moven os personaxes. Pode haber espazos urbanos, rurais, domésticos, idealizados, etc.

Estrutura da Narración

Nunha narración, distínguese a estrutura externa e a estrutura interna:

Estrutura Externa

A estrutura externa organiza o contido da historia en unidades como capítulos, partes, tratados ou secuencias.

Estrutura Interna

A estrutura interna depende da orde dos acontecementos. A máis habitual é a lineal ou cronolóxica, que segue a orde natural da historia:

• Introdución: É a parte inicial do relato onde se proporciona a información necesaria para que se desencadee a acción posterior. Adoitan presentarse os personaxes, o espazo, o tempo e a situación inicial.
• Nó: É o momento de maior complexidade da historia, onde se desenvolven os conflitos iniciados na introdución.
• Desenlace: É o episodio final no que se resolven ou finalizan os conflitos. Ás veces, o final pode quedar aberto.

Outras Estruturas Narrativas

Pero, tendo en conta a orde dos acontecementos da narración, poden darse diferentes estruturas narrativas:

• In medias res (expresión latina: no medio do asunto): O relato comeza no medio da narración, sen previa aclaración da historia. Trátase dun comezo abrupto empregado para captar a atención do lector, que logo volve atrás para narrar desde o comezo e, ao chegar ao punto central, prosegue linealmente cara ao final.
• In extrema res (expresión latina: no final do asunto): O relato comeza no final da narración; logo retrocede ao comezo para seguir a orde cronolóxica ata chegar ao desenlace xa anticipado.

Técnicas de Rupturas Temporais

Tamén podemos atopar técnicas de rupturas temporais:

• Flash-back ou analepse: O narrador traslada a acción ao pasado, realizando unha volta atrás na historia.
• Flashforward ou prolepse: O narrador anticipa accións, adiantándose no tempo.
• Contrapunto: Varias historias entrecrúzanse ao longo da narración.