A Galicia dos Austrias (ss. XVI-XVII): agricultura, pesca e peso da fidalguía

Resumen

O documento analiza a Galicia dos Austrias como unha sociedade de Antigo Réxime, con economía agraria de subsistencia, crises demográficas e un réxime señorial cargado de tributos. Explica a transformación agrícola coa chegada do millo, o papel da pesca como complemento económico e o papel intermediario da fidalguía na cobranza de rendas. Ao final, o alumnado verá as consecuencias sociais e económicas deste modelo.

Puntos clave

Máis do 80 % da poboación vivía no rural nos séculos XVI e XVII.
Ata 1560-1580 predominaba a agricultura de subsistencia de cereais (trigo e centeo) e o barbeito.
A partir do s. XVII o millo, de orixe americana, consolidouse como cultivo básico e permitiu un forte crecemento demográfico.
As crises de subsistencia (malas colleitas, fames e peste) e os tributos limitaban a acumulación de excedentes.
A pesca mantívose como actividade complementaria, con Pontevedra como centro do control da pesca na ría.
A fidalguía actuaba como intermediaria entre o campesiñado e a alta nobreza absentista, cobrando rendas sen investir na mellora das explotacións.

Ponte a prueba

Introdución

Podemos dicir que a Galicia dos Austrias segue sendo de antigo réxime: economía agraria de subsistencia, réxime demográfico primitivo e sociedade estamental moi xerarquizada.

A agricultura e as súas transformacións

Máis do 80 % da poboación vivía no rural nos séculos XVI e XVII. A distribución demográfica era máis homoxénea que na actualidade (non había tanto desequilibrio entre a Galicia occidental e a do interior). Até 1560-1580 mantívose o sistema tradicional de produción feudal, con agricultura de subsistencia baseada no cultivo de cereais (trigo e centeo), no barbeito e con útiles rudimentarios.

O desequilibrio entre poboación e recursos favoreceu a aparición das crises de subsistencia, con malas colleitas, fames e peste, que provocaron a diminución da poboación. Ademais, a grande cantidade de tributos impedía a acumulación de excedentes e debilitaba a economía agraria.

A partir do s. XVII consolidouse como produto agrícola básico o millo (de orixe americana); transfórmanse os sistemas de cultivo, reducíndose o barbeito e conseguíndose unha maior produción que permitiu un forte crecemento da poboación.

Tributos e cargas

Foros
Dezmo eclesiástico
Outras rendas e servizos vinculados ao réxime señorial

Importancia da pesca en Galicia

A actividade pesqueira, que na Idade Media acadara mercados no Mediterráneo e no Atlántico, mantívose no s. XVI. O mar aliviaba a exigua produción dos minifundios, pero non lograba superar o nivel de subsistencia debido a problemas semellantes aos do agro.

Pontevedra, cun importante gremio de mareantes, tiña o control da pesca na ría e o monopolio do peixe salgado; xunto con Baiona, Vigo e A Coruña, comerciaba con cidades españolas e europeas, exportando viño, polbo, castañas, etc., e importando aceite, sal e outros produtos.

Diminúe a actividade pesqueira: os barcos tiñan que levar protección armada, o que aumentaba os custos e dificultaba a actividade.

Sociedade rendista: o peso da fidalguía

Perdura o esquema medieval de sociedade estamental, pero faise máis complexa. A estrutura social mantén os privilexios da nobreza e do clero, mentres que a maioría da poboación vive en condicións de subsistencia.

O absentismo da alta nobreza galega estivo, en moitos casos, asociado ás actuacións políticas e militares dos Austrias. Ademais, a dirección de mosteiros fóra de Galicia favoreceu a aparición dunha nobreza segundona: a fidalguía, que actúa de intermediaria entre o campesiñado e a alta nobreza absentista na percepción das rendas, cobrando os foros e outras rendas sen investir no melloramento das explotacións.

Consecuencias sociais e económicas

Conservación dunha sociedade rendista e estamental.
Limitacións á acumulación de capital e á modernización agraria.
Presión demográfica sobre recursos escasos e aparición de crises de subsistencia.

Conclusión

En resumo, a Galicia dos Austrias mantén unha economía agraria de subsistencia e unha sociedade estamental con forte presenza da fidalguía, mentres que a pesca actúa como complemento económico sen abandonar a dependencia do réxime de minifundios e das cargas señoriais.

Preguntas frecuentes

Que cultivo se consolidou como básico na Galicia do s. XVII?

A partir do s. XVII consolidouse o millo, de orixe americana. Coa súa introdución transformáronse os sistemas de cultivo, redúcese o barbeito e aumentou a produción, o que permitiu un forte crecemento da poboación.

Que papel desempeñaba a fidalguía na Galicia dos Austrias?

A fidalguía era unha nobreza segundona que actuaba como intermediaria entre o campesiñado e a alta nobreza absentista. Cobraba os foros e outras rendas sen investir no melloramento das explotacións.

Por que a pesca non superaba o nivel de subsistencia?

O mar aliviaba a escasa produción dos minifundios, pero a pesca enfrontaba problemas semellantes aos do agro. Ademais, a actividade diminuíu porque os barcos tiñan que levar protección armada, o que aumentaba os custos.