Glosario de geografía física en gallego: relieve, clima y vegetación
Glosario de geografía física
Aluvión: depósito de materiales detríticos, transportado y depositado de xeito transitorio ou permanente por unha corrente de auga. Habitualmente está composto por arenas, gravas, arxilas ou limos, acumulándose nos canles das correntes, nas chairas inundables e nos deltas.
Foz: val transversal e estreito feito por un río, predominante en zonas de rocha caliza.
Litosfera: conxunto máis ou menos rixido, fragmentado en diversas placas, que forma a superficie sólida do planeta e descansa sobre unha capa plástica. Está formada pola codia e unha parte do manto superior terrestre.
Penechaira: forma de relevo que adoita ocupar grandes extensións de terreo e presenta unha superficie suavemente ondulada. Formada por materiais antigos e erosionados. Poden aparecer relevos residuais producto de materiais máis duros dentro do zócalo erosionado. A súa evolución dará lugar a unha verdadeira chaira.
Somonte ou pé de monte: terreo situado na ladeira dunha montaña. Terras chás e inclinadas, formadas entre as serras exteriores e a depresión do Ebro, constituídas por materiais gruesos dos relevos montañosos, transportados polos ríos.
Tectónica de placas: teoría que explicou a deriva continental e outros fenómenos. A superficie exterior da Terra consiste en dez bloques ou placas rixidas. Transportan os continentes e os océanos, están constantemente en movemento e son a causa de moita actividade xeolóxica. As placas sofren tres tipos de movementos: separanse, converxen e deslízanse.
Esteiro: desembocadura de río cuxo cauce se ensancha en forma de V e dentro da cal a marea flúe e reflúe. A maioría son resultado dunha elevación relativa do nivel do mar, e algúns dos depósitos mentres que outros mantéñense libres por efecto do refluxo da marea.
Ría: entrante costeiro que resulta da invasión do mar no tramo final dun val fluvial. Poden ser curtas e de boca estreita ou amplas e en embudo.
Tombolo: illote rochoso unido ao litoral por unha barra de area. Poden ser dobres cando son dúas barras areentas, quedando unha lagoa entre ambas.
Clima y biogeografía
Aridez: falta de auga e humidade no solo ou no aire en contacto coa terra. Pode ser provocada pola situación constante dun anticiclón nunha determinada zona ou por atoparse nunha zona resgardada da chegada de masas de aire cargadas de humidade.
Barlovento: aba dun relevo montañoso que, pola súa orientación respecto ao vento dominante, queda exposta ao fluxo ascendente do aire. A aba de sotavento, pola contra, queda exposta ao fluxo descendente.
Isobara: isoliña que nun mapa meteorolóxico une os puntos que teñen a mesma presión atmosférica ao nivel do mar. A presión media ou normal a nivel do mar é de 1013 milibares, pero nos mapas do tempo adoita considerarse 1016 milibares; nesos mapas as isobaras van de 4 en 4 mb. O conxunto de todas elas configura os cambios de presión.
Isohieta: isoliña imaxinaria que une puntos con iguais valores de precipitacións, nun mapa no que se expresan cantidades de precipitación recibidas por áreas. Utilízase sobre todo nos mapas climáticos. Mídese en mm ou l/m².
Umbría ou avesedo: zona na que, pola súa orientación, está sempre en sombra. Nas montañas, é a vertente do val exposta á sombra e oposta á solana. É máis fría e húmida que a solana, polo que ambas ladeiras mostran diferenzas na vexetación, sendo os bosques máis amplos na umbría. En España é a orientada ao norte.
Formacións vexetais
Laurisilva: bosque subtropical, propio de lugares húmidos, cálidos e sen xeadas, con grandes árbores, que en España se dá nas illas Canarias, máis concretamente nas vertentes setentrionais das illas occidentais de maior elevación, alí onde o mar de nubes permite o seu crecemento.
Maquis: ecosistema de matogueira mediterránea, formación de especies perennifolias, principalmente arbustivas, que adoita refuxiarse sobre solos silíceos. Os érbedos, as xaras, os romeiros e outras especies son características desta formación, de maior porte que as garrigas.
Vexetación clímax: fase final da evolución dunha comunidade vexetal na que esta adquire un equilibrio co seu contorno medioambiental.
Vexetación antrópica: paisaxe ou zona na que a vexetación foi introducida ou modificada pola acción humana.
Landa: formación vexetal de matogueira característica da zona eurosiberiana e resultado da degradación do bosque mixto atlántico. Formada por matogueiras como a xesta, o toxo e o breixo, podendo acadar os 3 m de altura. Característica da España húmida, sobre solos pobres e pouco aptos para o cultivo.