Gramática Galega: Conjugacións, Uso da Coma, Comparativos e Valores Pronominais

Conxugacións Verbais en Galego

• Presente: -ando
• Pretérito Imperfeito (copretérito): (andaba)
• Pretérito Perfecto / Préterito: (andei)
• Pretérito Pluscuamperfecto / Antepretérito: (andara)
• Futuro: (andarei)
• Futuro Hipotético: (andaría, andariamos)

Subxuntivo

• Presente: (ande, andedes)
• Pretérito Imperfeito: (andase, andases, andásemos)
• Futuro: (andar, andares, andar, andarmos, andardes, andaren)

Uso da Coma e Conxuncións

Uso da Coma

É obrigatorio cando o segundo termo é:

• Un pronome persoal (fala coma ela).
• Unha subordinada condicional (fala coma se tivese algo na boca).
• Unha subordinada temporal (falamos coma cando tiñamos dez anos).
• Unha subordinada de relativo (falamos coma quen nos aprendeu).

Como vs. Ca

• Como: Cando o segundo termo é un verbo conxugado.
• Uso de comparativo (CA): Cando o segundo termo é un pronome persoal (é máis alto ca nós). Recomendabel en substantivos, adxectivos e adverbios.
• Que: Pode usarse no caso de ca.
• Do que: Cando o segundo termo é unha forma conxugada (máis alto do que parecía).
• Contracións conx. ca + artigo:
  • Cá: é máis alto cá teu irmán (é máis alto ca o teu irmán).
  • Con + o: funco teu irmán (sentil).

Exemplos Prácticos de Comparación

• Gustanme máis os mexillóns cá / que as ameixas.
• Aquela porta está máis traballada ca / que esta outra.
• As promesas son case sempre máis enganosas do que...
• Eu teño máis troitas ca ti porque...
• Depositou en min máis confianza do que nunca puiden...
• Fun menos veces ao Caribe ca / ca ao Caurel.
• Tino menos vello ca / que / ca os / que os / cós outros.
• Gozo máis que cando era pequeno.

Valores Especiais e Pragmáticos

• Plural de modestia (eu por nós): O emisor réstase importancia (realicei o traballo = realizamos o traballo).
• Plural de maxestade (eu por nós): Forma empregada polos xerarcas (Nós, o elrei).
• Nós complexivo (ti por nós): O emisor faise solidario (¿como estás? > ¿como estamos?).
• Plural asociativo (eu por nós): O emisor pretende compartir determinadas opinións (encóntromben, grazas = encontrámonos ben, grazas).
• (Tipo rebu): O emisor presenta unha acción implicando o interlocutor (cando non entendo, calo = Cando non entendes, calas).
• El / ela por eu: Por todo o exposto solicita (ritual en textos xurídicos).
• Dativo de solidariedade: Implica ao interlocutor no contido da enunciación (éstache na casa, éstavos na casa, non llo sei...).
• Dativo de interese: Cando lles vivían os pais, non mesxas mentireiro; sinala a persoa que resulta afectada pola acción (non lle me gusta nada o peixe).
• Dativo acusativo: Aconselloulle, aconsellouno. Imítalle (pérecese a el) / Imítao (fai coma el).

Colocación dos Pronomes Átonos

• Por regra xeral, o pronome átono vai sempre despois do verbo.
• Que: Marca subordinación.
• Adverbios de negación, dúbida, indefinidos, pronomes interrogativos e ao comezo de oración.
• ME: Para dicir / dicirme (verbo en infinitivo).
• Xerundio: Se o xerundio é núcleo verbal, o pronome vai posposto (aínda falándolle á ana).
• Participio: Pronome enclítico (téñocheditpoque).

Construcións Reflexivas e SE

• Reflexivas: Non son posibles as construccións reflexivas se o exército só sobre unha parte do suxeito (láveas mans). Exemplos: non o casou (mal: quecasou), adormeceu (mal: admormeceuse).
• SE:
  • Reflexivo: el peitéase (suxeito e c. directo teñen o mesmo referente).
  • Recíproco: na e pe péganse (acción mutua).
  • Compoñente dun verbo pronominal: arrepentirse, fugarse.
  • Pasiva reflexa.
  • Impersoais.
  • Modalidade media-interna.

Interpolación e Orde de Concorrencia

Interpolación: Colocación de certos elementos entre o pronome persoal e o verbo:

• Un pronome suxeito: o que che el contén non ten valor.
• Adverbio: se che nunca deran o carnet.
• Partícula non: se me non contara nada.
• Varios elementos: nestes tempos xa eu non o podefiar.

Orde de concorrencia:

• Os pronomes de 2ª anteceden aos de 1ª (non che me dixo).
• As de 3ª persoas ocupan a última posición (dixeronchelle).
• OCI precede ao CD (déromnon a casa a).
• Dativo solidariedade + CI + CD (deixaronchemo).