Historia da Lingua Galega: Orixe, Substrato Prerromano e Romanización

Periodo Prerromano

O periodo prerromano englóbase nos séculos previos á chegada da cultura e da lingua latina.

As linguas prerromanas eran as linguas faladas polos pobos que habitaban Galicia antes da chegada dos romanos. O substrato romano é o conxunto de trazos que deixaron as linguas autóctonas prerromanas. As linguas prerromanas deixaron vestixios fundamentalmente na toponimia e no léxico.

Vestixios Prerromanos

• O mantemento da raíz carr: carrapucho, carrasca.
• O mantemento da raíz mor: amorodo, morote.
• O sufixo -asc, -usc: tarascada, viscón, ledusco.
• O sufixo derivativo nominal -ego: galego, labrego.
• Topónimos rematados en -obre, -abre, -ebre: baiobre, laxobre, alcabre, cecebre.
• Algunhas voces como: balsa, barro, cigarra, laxe, parra, baraza, beizo, berce, bidueiro, billa, boroa, braña, bugallo, burato, callao, centola, colmo, croio, escombro, gancho, rodaballo, tona, tranca.

Romanización ou Latinización

A romanización é o proceso de asimilación e incorporación dos pobos ibéricos ao mundo cultural romano, dende o século III a. C. ata o século V.

Etapas da Romanización

• Ata fins do século I a. C.: Enfrontamento contra o pobo invasor por parte das tribos autóctonas.
• Dende o 29 a. C. ata o século III da nosa era: O latín é a lingua de prestixio.
• A partir do século III: Impónse o latín vulgar como lingua oficial en todo o territorio.

Do Latín Vulgar ao Galego-Portugués

Superstrato Xermánico

Houbo unha relativa influencia das linguas xermánicas. Os elementos principais son:

• Antropónimos: Afonso.
• Topónimos:
  • Rematados en -ar: Gondomar.
  • En -mil: Samil.
  • En -ende: Marcosende.
  • En -monde = mundi: Baamonde.
  • En -riz: Guitiriz.
  • En -ufe = -ulfe: Gondufe.
  • En -xil: Faxilde.
• Léxico común (de guerra e costumes): agasallar, elmo, espía, roupa, sopa, banco, marca, escuma, xabón, roubar, gañar.
• De orixe sueva: laverca, loibo.

Superstrato Árabe

A invasión árabe e a reconquista foron feitos clave na evolución do latín vulgar. A cultura árabe era moi avanzada en relación cos demais pobos, polo que se incorporou ao galego léxico agrícola, técnico e da ciencia. Moitas palabras árabes entraron a través do castelán ou do portugués.

• Agricultura e gandería: cenoria, albéitar, maquia, arroz.
• Construción: alicerce, albanel.
• Administración: alcalde.
• Ciencia: cifra, algoritmo, cénit.
• Outros: xinete, alfombra.
• Topónimos: A Mezquita.
• Expresións e interxeccións: a, ah, ei, axe, uxe, se, ite, ade, z, ción, o, e, a, u, ote, me, ao, au, oi, l, n, s, r.

Conceptos Lingüísticos Clave

Substrato

Influencia da lingua nativa sobre a lingua implantada no mesmo territorio.

Adstrato

Recíproca influencia entre linguas veciñas ou que conviven nun mesmo territorio.

Superstrato

Influencia exercida sobre unha lingua autóctona pola lingua invasora.