Linguaxe e Literatura Galega: Homófonos, Vocabulario Xurídico e Autores no Exilio

Ortografía e Léxico: Uso de B e V

Palabras con B: gabián, billa, móbil, besta, bidueiro, berce.

Palabras con V: vasoira, viúvo, vulto, gravan, avogado, varrer, verza, voda, covarde, vimbio, acivro.

Definición de Homófono

Unha palabra é homófona con respecto a outra cando presenta homofonía (relación entre palabras de significado diferente pero coa mesma pronuncia).

Pares de Homófonos en Galego

• Abalar: facer oscilar unha persoa ou cousa (Sinónimos: mover, axitar).
• Avalar: asegurar por medio de garantía ou garantir por medio dun compromiso (Sinónimo: afiuzar).
• Abano: utensilio para abanarse.
• Habano: cigarro puro elaborado en Cuba.
• Avía: 1.ª/3.ª persoa do singular do pretérito imperfecto de indicativo do verbo aviar (preparar, arranxar, proporcionar o necesario).
• Había: 1.ª/3.ª persoa do singular do pretérito imperfecto de indicativo do verbo haber.
• Ala: parte do corpo das aves ou interxección usada para animar.
• Hala: 3.ª persoa do singular do presente de indicativo ou 2.ª persoa do singular do imperativo do verbo halar (subir unha cousa levantándoa ou tirando dela con forza).
• Ora: conxunción coordinada distributiva.
• Hora: unidade de tempo dividida en 60 minutos.
• Una: 1.ª/3.ª persoa do singular do presente de subxuntivo do verbo unir (xuntar, agrupar).
• Huna: pertencente a un pobo nómade asiático.
• Ei: interxección para chamar a unha persoa.
• Hei: 1.ª persoa do singular do presente de indicativo do verbo haber.
• Ai: interxección que expresa dor ou sorpresa.
• Hai: 3.ª persoa do singular do presente de indicativo do verbo haber.
• Ó: contracción da preposición a + artigo o (ao).
• Ho: interxección para chamar a atención dunha persoa ou apócope de home.
• Ou: conxunción coordinada disxuntiva.
• Ouh: interxección que expresa admiración, dor ou sorpresa.
• A: artigo feminino singular.
• Ha: 3.ª persoa do singular do presente de indicativo do verbo haber.
• Ah: interxección que expresa sorpresa.
• Balón: bóla grande usada nalgúns deportes.
• Valón: pertencente a Valonia.
• Barro: masa resultante da mestura de terra e auga.
• Varro: 1.ª persoa do singular do presente de indicativo do verbo varrer.
• Basto: contrario ás boas formas de comportamento (Sinónimos: maleducado, groseiro); espeso; pau da baralla; chuvasco intenso.
• Vasto: dise do que é moi extenso ou importante.
• Ben: adverbio de modo ou de cantidade que indica intensidade ou abundancia.
• Vén: 3.ª persoa do singular do presente de indicativo do verbo vir.
• Boas: feminino plural do adxectivo bo; tamén se refire a cobras ou serpes.
• Voas: 2.ª persoa do singular do presente de indicativo do verbo voar.
• Bobina: cilindro en que se enrola o fío.
• Bovina: relativo ao touro, ao boi e á vaca.
• Bos: masculino plural do adxectivo bo.
• Vos: pronome átono de 2.ª persoa do plural.
• Botar: dar botes.
• Votar: emitir o voto.
• Cabo: punta na costa; cargo do exército; corda ou cable (Sinónimo: extremo).
• Cavo: 1.ª persoa do singular do presente de indicativo do verbo cavar.
• Haber: ter lugar algo (Sinónimos: existir, acontecer).
• A ver: preposición a + verbo ver.
• Nabal: relativo aos nabos.
• Naval: relativo ás naves ou á navegación.
• Corte: 1. Acción e efecto de cortar. 2. Lugar cuberto e pechado onde se garda o gando. 3. Residencia do rei, da súa familia e da xente ao seu servizo.
• Cohorte: división do exército romano integrada por uns 360 ou 480 soldados.
• Rebelar: incitar á rebelión.
• Revelar: descubrir algo oculto.
• Balor: fungos microscópicos que se forman nas materias orgánicas con humidade (Sinónimo: mofo).
• Valor: calidade de quen se enfronta a unha dificultade (Sinónimos: denodo, intrepidez, valentía).
• Bascular: oscilar en sentido vertical arredor dun punto de equilibrio.
• Vascular: relativo ou pertencente aos vasos ou condutos polos que circulan os líquidos dun organismo vivo.
• Bate: pau utilizado nos deportes para golpear a pelota.
• Vate: poeta ou persoa que vaticina (Sinónimo: adiviño).

Parónimos e Diferenzas Semánticas

Definición de Parónimo

Palabra que se asemella a outra na súa etimoloxía, forma ou son; son palabras que, sendo semellantes na escrita e na pronuncia, teñen significados diferentes.

Pares de Parónimos

• Actitude: modo de actuar ou proceder (sentido figurado).
• Aptitude: calidade de quen demostra ter capacidade ou disposición para algo (Sinónimo: dote).
• Abella: insecto que vive organizado socialmente en colmeas.
• Ovella: mamífero ruminante, femia do carneiro, que ten o corpo cuberto de la.
• Absorber: facer un corpo que un fluído entre e quede retido.
• Absolver: considerar e declarar a alguén libre dunha culpa.
• Billa: cano con chave para abrir ou pechar a saída dun líquido.
• Vila: entidade de poboación máis pequena cá cidade e máis grande cá aldea.
• Ben: (substantivo) o que supón proveito, utilidade ou satisfacción; (adverbio) que responde ao que convén ou desexa; (conxunción) indica alternativa entre dúas cousas.
• Ven: (verbo) 2.ª persoa do singular do imperativo de vir ou 3.ª persoa do plural do presente de indicativo de ver.
• Botar: (o pechado) facer chegar unha cousa a un sitio mediante un impulso (Sinónimos: expeler, expulsar).
• Votar: (o aberto) emitir o voto.
• Prebe: adobo líquido ou cremoso feito de substancias tales como aceite, manteiga, sal, especias, etc.
• Prevé: 3.ª persoa do singular do presente de indicativo ou 2.ª persoa do singular do imperativo do verbo prever.
• Convivencia: acción de convivir e relación entre os que conviven.
• Conivencia: disimulo ou tolerancia dun superior acerca das transgresións dun subordinado.
• Feble: falto de vigor, forza ou resistencia.
• Febre: elevación da temperatura do organismo.
• Hibernar: vivir en estado de sono profundo, con descenso das funcións vitais e suspensión das actividades.
• Invernar: pasar o inverno nun lugar.
• Veto: acción de exercer o dereito a impedir unha lei ou decreto; 1.ª persoa do singular do presente de indicativo do verbo vetar.
• Voto: acción pola que unha persoa exerce o dereito de expresión da súa vontade (Sinónimo: sufraxio); 1.ª persoa do singular do presente de indicativo do verbo votar.
• Devastar: destruír completamente causando grandes estragos.
• Desbastar: quitar ou rebaixar as partes ásperas ou irregulares.
• Óvalo: curva pechada de forma ovoide e, por tanto, convexa.
• Óbolo: moeda dos antigos gregos, que era a sexta parte da dracma.
• Aprehender: apresar ou capturar.
• Aprender: adquirir ou transmitir coñecementos.
• Aprehensión: captura.
• Aprensión: temor infundado.
• Hasta: pau ou ferro recto e forte en que se pon a bandeira.
• Ata: preposición.
• Eh: interxección que expresa apelación á atención dos oíntes.
• É: 3.ª persoa do singular do presente de indicativo do verbo ser.
• Hai: 3.ª persoa do singular do presente de indicativo do verbo haber.
• Ai: partícula exclamativa.
• Aí: adverbio de lugar.

Léxico Especializado e Institucións

Vocabulario Político e Administrativo

• Instancia: escrito que se dirixe a unha autoridade para solicitar oficialmente algo.
• Parlamento: asemblea dos representantes do pobo, encargada de redactar as leis e controlar o goberno.
• Etimoloxía: orixe e historia das palabras.

Partes do Parlamento

1. Mesa do Parlamento
2. Presidente/a do Parlamento
3. Tribuna de oradores/as
4. Voceiro/a
5. Conserxe
6. Escanos
7. Taboleiro de votación
8. Parlamentario/a
9. Hemiciclo

Conceptos de Xustiza

Xustiza: Recoñecemento de dereitos, poder para aplicar o dereito e conxunto de organismos que o exercen.

• Equidade: calidade de quen é equitativo (dar a cadaquén o que lle pertence).
• Poder Xudicial: debe ser independente, imparcial, transparente e igualitario.
• A Dama da Xustiza: a balanza simboliza a obxectividade e a venda nos ollos a imparcialidade.

Terminoloxía Xurídica

• Quórum: número mínimo presente.
• Pleno: reunión xeral.
• Solicitude: escrito para pedir.
• Taxa: cantidade de diñeiro.
• Licenza: documento oficial.
• Elector/a: persoa que vota.
• Decreto: resolución ou decisión.
• Competencia: facultade para resolver.
• Orzamento: cálculo anticipado.
• Regulamento: conxunto de regras.
• Cámara: asemblea lexislativa.
• Perito: testemuña especializada.
• Fiscal: defende a legalidade en nome da sociedade.
• Xurado popular: tribunal formado por 9 cidadáns.
• Sobreser: suspender un procedemento xudicial.
• Acareo: confrontación de testemuñas contraditorias.

Literatura Galega: A Posguerra e o Exilio

Contexto Histórico (1936-1939)

A Guerra Civil e a posterior ditadura provocaron a suspensión da actividade cultural galega, a persecución de escritores e o peche de institucións como o Seminario de Estudos Galegos ou a Editorial Nós.

Resistencia Cultural e Política

• Resistencia Cultural: Fundación de editoriais como Galaxia (1950) e Monterrey. Destaca a publicación de Cómaros verdes (1947) de Aquilino Iglesia Alvariño e a Revista Grial (1963).
• Resistencia Política: Creación de partidos clandestinos nos anos 60 (PSG, UPG).
• O Exilio (A Diáspora): Centros en Bos Aires, México e Uruguai. Creación de revistas como Galicia Emigrante e Vieiros.

Autores Destacados

Luís Seoane (1910-1979)

Intelectual polifacético (pintor, escritor, editor). A súa obra Fardel de exiliado (1952) é precursora do realismo social. Temas centrais: a denuncia social, a emigración e o exilio. Nas súas pezas teatrais como A soldadeira ou O irlandés astrólogo, aborda a loita pola liberdade e o conflito co poder.

Lorenzo Varela (1916-1978)

Poeta do realismo social. A súa obra Lonxe (1954) trata a saudade, a angustia do desterro e o trauma da guerra. No seu poema Cantiga nova que se chama cadea (dedicado a Méndez Ferrín), utiliza metáforas sobre a liberdade perenne e a opresión da "noite de pedra".

Símbolos e Institucións Culturais

• Real Academia Galega (RAG): Fundada o 30 de novembro de 1906 na Coruña. O seu primeiro presidente foi Manuel Murguía.
• O Himno Galego: Os Pinos, con letra de Eduardo Pondal e música de Pascual Veiga. Foi interpretado por primeira vez na Habana en 1907, impulsado por Xosé Fontenla Leal.
• A Bandeira: A franxa azul foi consolidada pola emigración como signo de identidade nacional.

Análise de Textos e Exercicios

Comprensión de Conceptos

• Hiperenxebrismo: modificación artificial de palabras para diferencialas do castelán, resultando en formas incorrectas (ex. *poboación por poboación).
• Ritmo: disposición regular de acentos e pausas no verso.
• Verso libre: versos sen rima nin medida fixa, pero con ritmo interno.

Exemplos de Uso en Contexto

"O tribunal decidiu sobreser o caso por falta de probas."

"O avogado recorreu a sentenza por considerala inxusta."

"As testemuñas tiveron que someterse a un acareo polas súas contradicións."