Literatura Galega de Posguerra: Evolución da Poesía e da Narrativa

Tendencias da poesía de posguerra

No período de posguerra xorden e conviven diversas correntes estilísticas e temáticas:

• Continuismo: abrangue o costumismo ruralista, o paisaxismo hilozoísta (Luís Amado Carballo), o neopopularismo (Eduardo Blanco Amor) e o neotrobadorismo (Álvaro Cunqueiro).
• Discursos poéticos intimistas: caracterizados por interrogacións sobre a propia personalidade, preocupación transcendental e reflexión metafórica.
• Clasicismo: baseado na referencia a mitos clásicos e en homenaxes a escritores e artistas doutras épocas.
• Realismo social (socialrealismo): corrente que triunfa nos anos 60 a través das voces de Manuel María e Celso Emilio Ferreiro.

A Xeración do 25

• Álvaro Cunqueiro: Unha das voces máis importantes do século XX. O seu primeiro poemario de posguerra foi Dona do corpo delgado, no que se distinguen dúas partes: a primeira de carácter trobadoresco e a segunda intimista. Herba aquí ou acolá recolle a súa produción poética a partir de 1950 (anos máis tarde publicaríase unha nova edición máis ampliada).
• Aquilino Iglesia Alvariño: Docente do colexio León XIII de Vilagarcía. A súa plenitude chega a partir do libro Cómaros verdes, un dos primeiros libros editados na posguerra, onde recrea a vida aldeá e canta ao amor e ás paisaxes.
• Luís Pimentel: Moitos dos seus poemas son autotraducións ou traducións feitas por mans amigas a partir de textos orixinais en castelán aparecidos en xornais. A súa obra reflicte un forzado exilio interior con frecuentes orixes depresivas, tomando a poesía como refuxio. Destaca a influencia das vangardas, unha poesía inseparable da súa cidade (Lugo) e unha fonda admiración por Rosalía de Castro.

A Xeración do 36

• Xosé María Álvarez Blázquez: Inicia a súa traxectoria de posguerra con Poemas de ti e de min. A súa obra máis meritoria é Canle segredo, centrada no mundo cotián, na vida familiar e na nostalxia da infancia.
• Xosé María Díaz Castro: Autor dun único pero extraordinario libro, Nimbos, que inclúe «Penélope», un dos poemas máis intensos e logrados da nosa literatura.
• Pura Vázquez: Colaborou na posguerra co xornal La Noche e coa revista Posío. O conxunto da súa obra poética céntrase en temas universais e recorrentes como as paisaxes, o amor e Galicia.
• Celso Emilio Ferreiro: A figura máis destacada desta xeración. A súa produción estrutúrase en tres vertentes:
  • Liña social: defensa activa do idioma galego e denuncia dos males sociais.
  • Liña intimista: vivencia fonda do amor e identificación coa terra.
  • Liña irónica: vertente sarcástica e crítica.

  Entre as súas obras sobranceiras figuran Longa noite de pedra (poesía de compromiso cívico, importancia da mensaxe, sinxeleza, renovación da linguaxe, humor e ironía), Viaxe ao país dos ananos (froito da súa experiencia coa comunidade inmigrante), Onde o mundo se chama Celanova e Cemiterio privado.

A Promoción de Enlace

• Luz Pozo Garza: En O paxaro na boca exhibe unha forte sensualidade e unha linguaxe exuberante; máis tarde ábrese á temática social procurando unha maior sinxeleza expresiva. Con Vida sen Rosalía rende homenaxe á autora fundacional dialogando cos seus versos e coa súa biografía.
• Antón Tovar: Comezou escribindo en castelán (período que o texto sitúa na súa etapa inicial). Destaca o seu poemario Arredores. A partir dos anos 60 a súa poesía adquire unha preocupación social moito máis intensa.

A Narrativa da Posguerra

A prosa deste período desenvólvese a través de varias liñas mestras:

• Continuadores da tradición do Grupo Nós: centrados no declive e decadencia da fidalguía.
• Realismo popular: obras de marcada ambientación rural.
• Realismo fantástico: fusión de elementos popularistas e mitolóxicos.
• Realismo social: atención directa aos conflitos no seo da sociedade.
• Narrativa de Neira Vilas: abordaxe directa do mundo da aldea e dos continxentes galegos no exterior.
• Nova Narrativa Galega: movemento renovador impulsado pola xeración dos anos 50.

Ánxel Fole

Vinculado á Xeración do 25, salienta polo seu naturalismo lingüístico ao tomar como modelo a lingua oral. Presenta predilección polo conto, pola representación da cultura popular con referencias continuas ao «eu» poético, polo realismo narrativo, pola influencia da linguaxe cinematográfica e pola relevancia outorgada á paisaxe galega.

• Á lus do candil: historias contadas por distintos personaxes durante longas noites de invernía; catorce contos en primeira persoa que aproveitan as técnicas da narrativa oral.
• Terra brava. Contos da solaina: relatos que pretenden demostrar as teses expostas no parladoiro inicial ao redor da idea de desintegración popular.
• Contos da néboa: de ambientación urbana, onde xorden os misterios e interrogantes propios da mentalidade rural trasladados á cidade.

Álvaro Cunqueiro

A súa narrativa caracterízase pola tendencia á desintegración da novela tradicional (sen progresión dramática convencional), a hibridación lúdica e paródica de xéneros e fontes literarias, o predominio da oralidade no estilo, a eliminación de fronteiras entre a realidade e a fantasía lúdica, e un fondo sentido do humor e da poeticidade.

• Merlín e familia: ambientada en Mondoñedo, ten a Merlín como personaxe central. Á súa casa acoden personaxes singulares que relatan a súa historia e solicitan axuda para solucionar problemas marabillosos.
• Si o vello Sinbad volvese ás illas: narrada en terceira persoa, recolle unha sucesión de historias fabulosas e evocadoras.

Eduardo Blanco Amor

• A esmorga: resultado dunha longa aprendizaxe das técnicas renovadoras da narrativa do século XX. O protagonista, Cibrán, declara en primeira persoa perante o xuíz adoptando unha estratexia autoexculpadora. A obra admite múltiples lecturas:
  • Interpretación existencialista: o destino tráxico que rexe irremediablemente a vida dos personaxes.
  • Lectura sociolóxica: retrato dunha nación colonizada e desarticulada.
  • Interpretación feminista: códigos patriarcais que marxinana e reprimen á muller.
• Os biosbardos: conxunto de contos en primeira persoa onde os protagonistas se enfrontan a experiencias iniciáticas que destrúen a súa inxenuidade infantil e mudan a súa forma de relacionarse co mundo.
• Xente ao lonxe: narrativa moderna con lingua non normalizada, narrada dende a perspectiva de Suso no seo dunha familia proletaria de ideas socialistas, con abondosas figuras secundarias arredor dos personaxes principais.

Xosé Neira Vilas

Diferénciase claramente dos autores da Nova Narrativa Galega por varios factores: móvese nun marco vivencial moi distinto (a emigración americana) sen manter contacto xeracional estreito con eles, non manifesta un afán renovador experimental explícito e ofrece un tratamento cruamente realista. Mostra unha clara preferencia polo conto e pola narrativa breve.

A súa produción organízase en cinco grandes núcleos temáticos:

1. Vivencia infantil do mundo da aldea: encabezado por Memorias dun neno labrego, onde reconstrúe o hábitat rural galego das décadas de 1930 e 1940 a través dos ollos de Balbino.
2. O mundo rural observado dende o punto de vista adulto: ilustrado por obras como Querido Tomás.
3. A experiencia da emigración: con títulos fundamentais como Historias de emigrantes e Tempo novo.
4. O mundo urbano: como en O home de pau, onde aborda os conflitos, a soidade e os atrancos dos seres humanos nas cidades modernas.
5. Estampas líricas e semblanzas: colección de pezas de fonda carga emotiva recollidas en volumes como Lar, Nai e Pan.