Literatura Galega e Sociolingüística: Autores, Contexto Histórico e Conceptos Clave

Autores Fundamentais da Literatura Galega

Blanco Amor

• Inicios: Comeza na literatura como poeta con obras como Romances galegos.
• Traxectoria: Cultiva a obra dramática (dende o exilio) e o xénero didáctico.
• Narrativa: É a súa faceta máis importante:
  • Tema: A pasaxe da infancia á vida adulta e o abordaxe de temas tabú.
  • Personaxes: Nenos pequenos ou adolescentes.
  • Espazo: Auria (Ourense).
  • Tempo: Décadas do século XX.
• Obras destacadas: A Esmorga, Os biosbardos e Xente ao lonxe.

Ánxel Fole

• Obras principais: Á lus do cancil (1953) e Terra brava (1955).
• Características narrativas:
  • Temas: Misterio, medo e terror.
  • Espazo: Lugo.
  • Estilo: Sinxelo, cunha mestura de realismo e fantasía.

Álvaro Cunqueiro

• Poesía: Divídese en dous grupos (corte e vangardas) e a súa terceira obra, Herba aquí ou acolá (1980).
• Narrativa: Desenvolvida tras a Guerra Civil, caracterízase pola convivencia do mundo real e imaxinario, e a estrutura de "boneca rusa".
• Xénero dramático: Extenso (ex. Don Hamlet, 1958).
• Xénero didáctico: Labor xornalístico.

Xosé Neira Vilas

• Traxectoria: Iniciouse na poesía para logo centrarse na narrativa e o ensaio.
• Obra clave: Memorias dun neno labrego (pertencente á triloxía do ciclo do neno).
• Características: Literatura infantil e xuvenil, ambientada no rural galego e América, centrada na emigración e as memorias.

Contexto Histórico: Guerra Civil e Postguerra

Guerra Civil (1936-1939)

• Estala a rebelión militar, censúrase a visibilidade cultural e a igualdade.
• Represión contra figuras como Ánxel Casal e Roberto Blanco (asasinados, como Alexandre Bóveda).
• Abusos sexuais e horrores da guerra (referencia a Luís Pimentel).

Postguerra e Ditadura

• Contexto: Terror e miseria nos anos 40 baixo unha ditadura apoiada polo exército e a igrexa.
• Consecuencias: Frustración do Estatuto de Autonomía, censura ideolóxica e leis que obstaculizan o uso do galego.
• Situación social: Exilio, exilio interior e marxinación.

A Resistencia Interior

• Fin dos anos 40: Lento proceso de recuperación (Cómaros verdes, 1947; xornal La Noche; Colección Benito Soto).
• Opresión: O franquismo ridiculiza a lingua galega, prohibe nomes en galego e exclúe o idioma da igrexa e a educación.

Conceptos de Sociolingüística

Destrezas Lingüísticas

• Pasivas: Entender e ler.
• Activas: Falar e escribir.

Terminoloxía Básica

• Persoa bilingüe: Capacidade de desenvolverse en dúas linguas (pasiva ou activa).
• Lingua propia: Orixinaria e autóctona dun territorio.
• Lingua oficial: Recoñecida legalmente como idioma de relación entre Estado e cidadanía.
• Lingua minoritaria: Lingua con poucos falantes.
• Lingua maioritaria: Con gran número de falantes.
• Lingua maiorizada: Usada de xeito normalizado, con prestixio social.
• Lingua minorizada: Alienada do territorio, sen uso normal debido á presión doutra lingua con máis prestixio.
• Prexuízo: Opinión inicial e equivocada que impide ver a realidade.
• Normalización: Uso normal dunha lingua nos ámbitos sociais.
• Normativización: Fixación dun conxunto de normas para o uso correcto da lingua.
• Neofalantes: Persoas que comezan a falar unha lingua que non adquiriron inicialmente.