Guaraní: posposiciones, conjunciones, adjetivos y numerales con ejemplos

Otras lenguas extranjerasActualizado el 7,69 KB

Resumen

Este documento recoge elementos básicos de la gramática guaraní: posposiciones, conjunciones, interjecciones, adjetivos, numerales y la estructura de una carta. Incluye también ejemplos de tarjetas, telegramas, sinónimos, antónimos, homónimos y parónimos. Sirve para repasar vocabulario y estructuras con frases de muestra en guaraní y español.

Puntos clave

  • Las posposiciones monosilábicas incluyen A (en), Gui (de) y Re (por), mientras que las polisilábicas incluyen Peve (hasta), Guive (desde), Ndive (con) y Rehe (por).
  • La conjunción copulativa 'ha' equivale a 'y' en español, como en 'Pedro opurahéi ha Maria ojeroky'.
  • La conjunción disyuntiva 'térã' equivale a 'o' o 'u' en español.
  • Los adjetivos se presentan en pares de opuestos, como puku/mbyky (largo/corto) y porã/vai (bonito/feo).
  • Los demostrativos se dividen en los de presencia (ko, ko'ã, pe, ã) y los de ausencia (upe, aipo, ku, umi).
  • Los posesivos incluyen che (mi), nde/ne (tu), ñande/ñane (nuestro inclusivo) y ore (nuestro exclusivo).

Ponte a prueba

Posposiciones – Ñe’ẽriregua

Amba’apóta ógape. Trabajaré en casa. // Rohecha mombyry guive. Te veo desde lejos.

Monosilábicas

Pe: A – EN / Me: A – EN / Gui: DE / Re: POR

Polisilábicas

Peve: HASTA. / Meve: HASTA. / Guive: DESDE. / Ndive: CON. / Rehe: POR.

Conjunción Copulativa

Pedro opurahéi ha Maria ojeroky. Pedro canta y Maria baila. Ha: y – e

Disyuntiva

Luis térã Oscar ohokuri tasyópe? ¿Luis u Oscar fue al hospital? Ỹrõ Térã: o – u

Ñe’ẽndýi – Interjecciones

Néike: apuro. E’a – épa: sorpresa – asombro. Cháke – háke: cuidado. Ñandejára! Asombro – admiración. Aichejáranga! Compasión – lástima. Hýpy: rechazo. Pípu: alegría.

Adjetivos – Teroja

Puku / mbyky; porã / vai; pyahu / tuja

Pytã: rojo. Sa’yju: amarillo. Hũ: negro. Hovy: azul.

Kyra: gordo. Piru: flaco. Tuicha: grande. Michĩ: chico. Arandu: inteligente. Potĩ: limpio/a.

Teroja Techaukarã – Adjetivos Demostrativos

Tovakegua (presencia): Ko: este/a. Ko’ã: estos/as. Pe: ese/a. Ã: estos/as. Amo: aquel/aquella. Umi: estos/as – aquellos/as.

Tovake’ ỸVagua (ausencia): Upe / Aipo / Ku: ese/a. Umi: esos/as – aquellos/as. Ku karai arandu. Ese señor inteligente.

Mba’éva – Adjetivos Posesivos

Che: mi. Nde – ne: tu. Ñande – ñane: nuestro (inclusivo). Ore: nuestro (exclusivo). Ñande sy ogueru yvoty.

Papára – Numerales

Mokõi mitã: dos niños. // Irundy apyka: cuatro sillas. // Mbohapy jagua: tres perros.

Estructura de una Carta

Arange: fecha. Ahata ja’u terere ko’ẽramo nde rógape.

Mávapepa oho: encabezamiento. Ipype jajuhu

Maitei: saludo. Mávape guarã: destinatario.

Hete: cuerpo. Teraguapy: firma.

Maitei paha: despedida / saludo final.

Teraguapy: firma. Arange: fecha.

Kuatia’atã’i – Tarjeta

Vy’apavẽ rehegua – De felicitación

Mbo’ehára: Opa mba’e porã ndéve guarã. Ndéve po’a, tesãi ha py’aguapy. Vy’apavẽ nde árape! Luisa 30/04/2023

Peipirũ rehegua – De invitación: Avy’aitéta rejúro chemoirũ che arambotýpe. Arapokõi 20 jasypo, 20:00 aravo jave, che rógape. Roha’ãrõta.

Haipyre Pehẽngue – Telegrama (partes)

Moõpa oiko: domicilio. Moõpa oho: destino. Mba’épa he’i: mensaje. Mávapa oguerahauka: nombre del remitente. Moõguápa: ciudad.

Ñe’ẽ He’isejojáva – Sinónimos

Inimbe – Tupa: cama. Vare’a – Ñembyahýi: hambre. Óga – Tapyĩ: casa. Japu – Gua’u: mentira. Viru – Pirapire: dinero.

Ñe’ẽ He’ise’avýva – Antónimos

Yvate: alto / Karape: bajo. Porã: lindo / Vai: feo. Tuicha: grande / Michĩ: pequeño. Pyahu: nuevo / Tuja: viejo. Heẽ: sí / Nahániri: no.

Ñe’ẽ Heraj ojová – Homónimos

Po: saltar – mano – cinco. Jasy: mes – luna. Pyta: talón – quedar. A: fruta – caerse. Ty: orina – echar. Kaigue: perezoso – quemado. Ke: dormir – entrar. Aju: vengo – maduro.

Ñe’ẽ Ojojoguanunguáva – Parónimos

Pytã: rojo / pyta: talón

Mbói: serpiente / mbo’i: cortar

Tái: picante / tãi: diente / tai: letra

Kua: agujero / ku’a: cintura / kuã: dedo

Poha: quinto / pohã: remedio

Sái: vestido / sa’i: poco

Descargar

PDF Word HTML

Preguntas frecuentes

¿Qué diferencia hay entre 'ñande' y 'ore' en guaraní?

El texto indica que 'ñande/ñane' es el posesivo 'nuestro' inclusivo y 'ore' es el 'nuestro' exclusivo. Se diferencian por si la persona con la que se habla está incluida en el 'nosotros'.

¿Cómo se dice 'mi' en guaraní según el documento?

Según el documento, el posesivo 'mi' se dice 'che'.

Ponte a prueba

Tarjetas de repaso

Pulsa una tarjeta para ver la respuesta.

Test

1. ¿Qué posposición significa 'hasta' en guaraní?
2. ¿Qué conjunción copulativa equivale al 'y' español?
3. ¿Cómo se dice 'este/a' con un demostrativo de presencia?
4. ¿Qué significa 'Yvate' según la lista de antónimos?
5. ¿Cuál es el numeral 'tres' en guaraní según el documento?
6. ¿Qué significa 'Pytã' en guaraní?

Preguntas generadas con IA a partir del documento: comprueba las respuestas con el texto.