1868ko Iraultza (La Gloriosa) eta 1873ko Errepublika

1868ko Iraultza (La Gloriosa)

La Gloriosa, 1868ko iraultza, irailaren 19an gertatu zen. Bertan, Topete almiranteak, Prim jeneralak eta Serrano jeneralak Cadizko altxamendua egin zuten eta herritarrei laguntza deia egin zuten. Horren ondorioz, batzorde iraultzaileak sortu ziren Cadizen eta Valentziako leku batzuetan. Altxamenduak arrakasta izan zuen eta Isabel II.ak erregealdia utzi egin zuen; Frantziara alde egin zuen, babesik ez zuelako.

1869ko konstituzioa eta politikan izan ziren aldiak

1869ko konstituzio demokratikoaren ondoren, liberalen koalizioek eta aurrerakoi taldeek gorte konstituziogilea deitu zuten. Gobernu koalizioak nagusi izan ziren, baina errepublikarrak eta karlistak ere diputatuak lortu nahi izan zuten. Honako ezaugarriak nabarmendu ziren konstituzioan:

• Nazio-subiranotasunaren printzipioa
• Botere banaketa
• Biltzeko eta elkartzeko eskubidea
• Erlijioaren askatasuna (gurtza askatasuna)

Printzipio horiek monarkia demokratiko baten oinarriak ezartzen saiatu ziren: erregeak erreinatu egiten zuen baina ez gobernatu; gorteak bi ganberatan antolatuta zeuden.

Errege hautaketa eta hautagaiak

Isabel II.ak itzulera egin gabe jarraitu zuen, eta joera politiko bakoitzak bere hautagaiak proposatzen zituen. Cánovas del Castillo Alfonso XIIren alde zegoen (Isabel II.aren semea); liberalek Europako monarkien artean bilatu zuten hautagaia. Bestalde, Amadeo Savoia (Amadeo I) tronura Prim jeneralaren eskutik iritsi zen.

Amadeo I.ren erregealdia eta ondorioak

Amadeo I.ren erregealdiak labur iraun zuen. Bertan, bere kontrako sektoreak baziren, eta barne gatazkek eta egonkortasun politiko eza izan ziren arazoak, baita 3. karlistadak eragindako konfliktuak ere. Gizarte sektore batzuek ere kontra agertu ziren: langile mugimenduak, eliza eta nekazaritza sektore batzuk.

1873an Amadeo abdikatu egin zuen, eta ondoren Gorteek I. Errepublika aldarrikatu zuten.

1873ko I. Errepublika

Errepublikan hasiera gogorra izan zen: egoera ekonomiko eta politiko zailetik abiatu zen, eta 3. karlistadaren ondorioek egoera estutu zuten. Aurrerakoiak errepublika proposatu zuten, baina ez zeuden batuta. Bi ikuspegi politiko nagusi zeuden:

• Federala: deszentralizatuagoa
• Unitarioa: zentralizatuagoa

Lehendakarien aldaketak (1873)

Urte bakarrean lau presidente izan ziren: Estanislao Figueras, Francisco Pi y Margall, Nicolás Salmerón eta Emilio Castelar. Haiek ez ziren gai egonkortasuna eta oreka politikoa lortzeko.

Ondorioak

Ondorio nagusiak hauek izan ziren: Gorte konstituziogilea desegin egin zen; Borboien erregealdia berreskuratu zen Alfonso XIIren agintearekin; eta errepublika sortzeko lehen ahalegina, oro har, zapuztu egin zen.

Jarraipen nota: Testu honetan jatorrizko edukia mantendu eta zuzentze ortografiko eta gramatikalak egin dira, egitura eta azpiatalak gehituz hobe ulermen eta irakurterrazterako.