1876ko Uztailaren 21eko Legea: Euskal Herriko Foru Erregimenaren Azken Hondarrak

IRUZKINA 6: 1876ko uztailak 21eko legea

KOKAPENA / KLASIFIKAZIOA

«1876ko uztailak 21eko legea» izenburuarekin, lau artikuluren bidez Gorteek hartutako eta Alfonso XII.a erregeak eta Antonio Canovas del Castillo Ministroen Kontseiluko presidenteak izenpetutako erabakiak azaltzen dituen testu bat dugu. Lege hau hirugarren karlistaldia (bigarrena Euskal Herrian) amaitu eta gutxira onartu zen, eta bertan behin betirako deusezten da euskal lurraldeetako foru-erregimena.

ANALISIA

Foruen behin betiko indargabetzearen aurrean gaude. Lege labur bezain argia den honek oraindik ere indarrean zeuden foru-erregimenaren azken apurrak ezabatu zituen.

1. artikuluan, legearen helburu nagusiak adierazten dira: salbuespen militarra eta fiskalaren bukaera. Alegia foru erregimenaren azken zatiaren amaiera. Hemendik aurrera, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako biztanleek armen hartzera joan beharko dute deituak direnenan eta dagokien kopuruan ordaindu beharko dituzte zergak. 2. artikuluak ordurarteko zegoen salbuespen militarra bukatu, eta hiru probintziok dagokien armadarako kuotarekin bete beharko dutela adierazten da. 3. artikuluak, beste horren beste azaktzen du baina fiskalitateari begira. Probintzia berdineei ohartarazten die, hemendik aurrera, dagozkien errentak eta kontribuzioak ordaindu beharko dituztela Estatuaren aurrekontu orokorretan. Azkenik, 4. artikuluan Gorteen esku uzten da, gobernuak proposatuta, foru-sistema “erreformatzeko” eta “ongizate orokorra” lortzeko jotzen diren neurriak hartzeko gaitasuna.

Lege honek beraz, azken hamarkadetan murriztutako foru-sistema baten azken hondarrak ezabatzen ditu eta azken hondarrak diogu (militarra eta fiskala) aurreko hamarkadetan hainbat elementu deuseztu zirelako, epaitegi bereziak, barne-aduanak edo foru-baimena konkretuak izateko.

TESTUINGURATZEA

Borboi frantsesak XVIII. mendearen hasieran iritsi zirenean, koroa beraren pean oinarritutako estatu baten ideia ekarri zuten. Oinordetza Gerraren ondoren iritsi zenean, “Oin Berriko Dekretua”ren bidez, antzinako koroa katalan eta aragoiarren lurraldeetako foru-erregimena ezabatu eta Gaztelara egokitu zituzten lurralde horiek.

Euskal Herriko foruak mantendu egin ziren, hein handi batean, erregegai borboidarraren alde zeudelako, baina gure foruak mantentzea anormalitate itxura hartu zuen lege, administrazio eta hizkuntz baterakuntzarantz zihoan erresuma batean.

GARRANTZIA / ONDORIOAK

Uztailaren 21eko legeak ez zituen berez foruak indargabetzen, baizik eta gobernuaren esku uzten zuen hauek “erreformatzeko” aukera. Bestetik, lege honek bideratu zuen gaur egun dugun fiskalitate eredua: kontzertu ekonomikoa.

Hala ere Euskal Herrian, lege abolitoa hartu zen eta autogobernuaren galtzea gisa ulertu. Foruen auziak eta euskal autogobernuaren deusezteak bide berri bat ireki zuen eta mende amaierarako, karlismoaren eta liberalismo foruzalearen zati handi bat euskal abertzaletasunerantz bihurtu zen.

Gaur egun oraindik foru-lurralde zaharren egokitzapena Espainian, konpondu gabeko kontua dela esan dezakegu.