Adin-nagusitasun intelektuala: Eskubide unibertsala ala ametsa?

Adin-nagusitasun intelektuala lortzeko aukera?

Gaur egungo gizartean maiz planteatzen da ea pertsona guztiek adin-nagusitasun intelektuala lortzeko aukera duten. Arrazoimena gizaki ororen baitan dagoen ahalmena bada, zergatik ez dute denek modu askean garatzeko aukera? Ilustrazioaren testuinguruan sortutako galdera da, eta gizakiak bere kabuz pentsatzeko duen gaitasunarekin lotuta dago zuzenean. Modernitatetik aurrera, adin-nagusitasun intelektuala gizakiaren emantzipazioaren helburu nagusietako bat bihurtu zen, baina gaur egun ere eztabaida irekia da ea aukera hori benetan unibertsala den.

Immanuel Kant eta autonomiaren filosofia

Alde batetik, Immanuel Kanten filosofiak ikuspegi baikorra eskaintzen du. Kanten ustez, gizaki guztiak izaki arrazionalak dira eta, beraz, denek dute beren adimena autonomiaz erabiltzeko gaitasuna. Adin-nagusitasuna ez da jakintza-maila kontua, baizik eta ausardiaren kontua: norberak pentsatzeko kemena izatea.

• Sapere Aude: Ausartu zaitez pentsatzera.
• Tutoretzak gainditzea: Kanpokoak (lege bidegabeak) eta barnekoak (alferkeria) gainditzea.

Hezkuntza eta adierazpen-askatasuna baldintza nagusiak dira prozesu honetan.

Feminismoaren ikuspegi kritikoa

Hala ere, lehen bolada feministak ikuspegi kritikoa gehitzen du. Mary Wollstonecraftek eta Olympe de Gougesek salatu zuten ilustrazioaren ideal unibertsalak ez zirela benetan unibertsalak izan, emakumeak hezkuntzatik eta partaidetza politikotik kanpo geratu baitziren. Emakumeek ezin zuten beren adimena askatasunez erabili baldintza materialik eta sozialik ez bazuten. Horregatik dio Olympe de Gougesek:

"Legeak zigortzen banau, legeak egiten parte hartzeko eskubidea ere izan behar dut."

Beraz, aukera teorikoa existitu arren, praktikan askok ez zuten adin-nagusitasuna lortzeko aukerarik.

Gaur egungo erronkak: Afganistanen adibidea

Gaur egun, Afganistanen egoerak argi erakusten du adin-nagusitasun intelektuala ez dela beti posible baldintza sozial eta politiko jakin batzuetan. Talibanen erregimenpean, batez ere emakumeek eta neskek oinarrizko eskubideak galdu dituzte:

• Hezkuntzarako sarbidea.
• Adierazpen-askatasuna.
• Espazio publikoan parte hartzeko aukera.

Horrek ez du esan nahi ez direnik izaki arrazionalak; aitzitik, kanpoko tutoretza bortitz batek behartzen ditu adingabetasun intelektualera.

Ondorioa: Gizarte justu baten beharra

Kanten ikuspegitik, "Sapere Aude" ezinezkoa bihurtzen da ausartzea zigortua denean. Feminismo ilustratuak salatuko lukeen moduan, baldintza horietan ezin da adin-nagusitasun intelektual unibertsalaz hitz egin, askatasunik eta hezkuntzarik gabe arrazoimenaren erabilera sistematikoki zapaltzen baita. Ondorioz, esan daiteke pertsona guztiek gaitasuna badutela, baina aukera errealak ez direla beti berdinak: gizarte justu batek bakarrik bermatu dezake adin-nagusitasun intelektuala benetan unibertsala izatea.