Σύνδρομο Επίκτητης Ανοσοβιολογικής Ανεπάρκειας (AIDS): Αιτίες, Μετάδοση και Διάγνωση

1.3.4 Σύνδρομο Επίκτητης Ανοσοβιολογικής Ανεπάρκειας (AIDS)

Η εξασθένηση της λειτουργίας του ανοσοβιολογικού συστήματος του ανθρώπινου οργανισμού ονομάζεται ανοσοβιολογική ανεπάρκεια, η οποία συνήθως είναι επίκτητη. Μία από τις σοβαρότερες ασθένειες, που εμφανίστηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και ανιχνεύτηκε για πρώτη φορά το 1981, είναι το Σύνδρομο Επίκτητης Ανοσοβιολογικής Ανεπάρκειας (Acquired Immune Deficiency Syndrome: AIDS), που οφείλεται στον ιό HIV (Human Immunodeficiency Virus).

Σύμφωνα με τους ειδικούς, ο ιός του AIDS προήλθε από συνεχείς μεταλλάξεις ενός ιού που προσβάλλει τον αφρικανικό πίθηκο. Η εξάπλωσή του σε παγκόσμιο επίπεδο αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους κινδύνους για τη δημόσια υγεία.

Δομή του ιού

Ο HIV ανήκει στους ρετροϊούς (ιοί RNA). Διαθέτει το γενετικό του υλικό (RNA) και το ένζυμο αντίστροφη μεταγραφάση, το οποίο επιτρέπει τη σύνθεση DNA με μήτρα το RNA του ιού. Το γενετικό υλικό και τα ένζυμα είναι κλεισμένα σε ένα πρωτεϊνικό καψίδιο, το οποίο περιβάλλεται από ένα λιποπρωτεϊνικό έλυτρο. Ο ιός προσβάλλει κυρίως τα βοηθητικά Τ-λεμφοκύτταρα, καθώς και άλλα κύτταρα (κυτταροτοξικά Τ-λεμφοκύτταρα, νευρικά κύτταρα), αφού προσδεθεί στους ειδικούς υποδοχείς της επιφάνειάς τους.

Μετάδοση της ασθένειας

Ο ιός ανιχνεύεται στο αίμα, στο σπέρμα, στις κολπικές εκκρίσεις, στο σάλιο, στα δάκρυα, στον ιδρώτα, στο μητρικό γάλα και στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό. Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις εντοπίζονται στο αίμα, στο σπέρμα και στις κολπικές εκκρίσεις, καθορίζοντας τους τρόπους μετάδοσης:

• Μετάγγιση μολυσμένου αίματος.
• Χρήση κοινής σύριγγας (κυρίως σε χρήστες ενδοφλέβιων ουσιών).
• Σεξουαλική επαφή χωρίς προστασία.
• Κατά τον τοκετό, από τη μητέρα-φορέα στο νεογνό.

Σημείωση: Δεν έχει αποδειχθεί μετάδοση μέσω εντόμων, σάλιου, χειραψίας, κοινωνικών ασπασμών ή κοινής χρήσης σκευών φαγητού.

Μέτρα πρόληψης

• Έλεγχος του αίματος για μεταγγίσεις.
• Χρήση συρίγγων μιας χρήσης (αυστηρά μία φορά).
• Πλήρης αποστείρωση χειρουργικών και οδοντιατρικών εργαλείων.
• Χρήση προφυλακτικού κατά τη σεξουαλική επαφή.

Διάγνωση της ασθένειας

Η διάγνωση πραγματοποιείται με την ανίχνευση του RNA του ιού ή των ειδικών αντισωμάτων στο αίμα, συνήθως 6 εβδομάδες έως 6 μήνες μετά την αρχική μόλυνση. Η παρουσία αντισωμάτων δεν συνεπάγεται ανοσία, καθώς ο ιός συνυπάρχει με αυτά στον οργανισμό.

Περιγραφή των σταδίων της ασθένειας

Μετά την είσοδο του HIV, ο ιός συνδέεται με τους υποδοχείς των βοηθητικών Τ-λεμφοκυττάρων. Το γενετικό υλικό εισέρχεται στο κύτταρο, όπου μέσω της αντίστροφης μεταγραφάσης συντίθεται DNA, το οποίο ενσωματώνεται στο DNA του ξενιστή παραμένοντας σε λανθάνουσα κατάσταση. Σε αυτό το στάδιο, το άτομο είναι φορέας.

Όταν ο ιός ενεργοποιηθεί, πολλαπλασιάζεται και καταστρέφει τα βοηθητικά Τ-λεμφοκύτταρα. Μετά από μια περίοδο 7 έως 10 ετών, το ανοσοποιητικό σύστημα εξασθενεί σημαντικά, οδηγώντας στην εκδήλωση της τυπικής συμπτωματολογίας (υψηλός πυρετός, έντονες λοιμώξεις, διάρροιες), η οποία σταδιακά οδηγεί στο θάνατο.