Anglia w XVII wieku: Od rewolucji do monarchii parlamentarnej

Anglia — rewolucja i monarchia parlamentarna

1. Anglia na przełomie XVI i XVII wieku

• Szybki rozwój gospodarki.
• Ogradzanie (enclosure): powstawanie wielkich gospodarstw, hodowla owiec, produkcja wełny.
• Zubożenie wsi i migracja ludności do miast.
• Powstaje gentry – nowa, bogata szlachta ziemska.

2. Rządy Stuartów

• 1603: Jakub I Stuart (unia personalna Anglia–Szkocja).
• Dążenie do absolutyzmu i konflikt z parlamentem.
• 1640: Krótki Parlament, następnie Długi Parlament (1640–1653).

3. Wojna domowa (1642–1648)

• Konflikt: król vs parlament.
• Rojaliści: król + arystokracja.
• Parlamentarzyści: gentry, mieszczanie, chłopi, prezbiterianie.
• Oliver Cromwell tworzy Armię Nowego Wzoru.
• 1645: bitwa pod Naseby – zwycięstwo parlamentu.
• 1649: ścięcie Karola I i proklamacja republiki.

4. Dyktatura Cromwella

• Zniesienie Izby Lordów, republika.
• 1651: Akt nawigacyjny (handel tylko na angielskich statkach).
• 1653: Cromwell zostaje lordem protektorem – dyktatura wojskowa.

5. Restauracja Stuartów

• 1660: Karol II.
• Powstanie partii politycznych:
  • Torysi: popierający króla.
  • Wigowie: popierający parlament.
• 1685: Jakub II – próby przywrócenia absolutyzmu i katolicyzmu, bunt społeczeństwa.

6. Monarchia parlamentarna

• 1688: Chlubna rewolucja (bezkrwawa).
• Król Wilhelm III Orański (wraz z Marią Stuart).
• 1689: Deklaracja praw:
  • Podatki tylko za zgodą parlamentu.
  • Król nie może zawieszać praw.
  • Wolne wybory do parlamentu.
  • Wolność słowa w parlamencie.
• Utrwalenie systemu monarchii parlamentarnej.

Wojna trzydziestoletnia (1618–1648)

Etapy wojny:

1. Czeski (1618–1624)
2. Duński (1624–1629)
3. Szwedzki (1630–1635)
4. Francuski (1635–1648)

Etap czeski

• 1618: defenestracja praska – powstanie Czechów.
• 1620: bitwa pod Białą Górą – klęska protestantów.
• Czechy tracą autonomię na 300 lat.

Etap duński

• 1624: Dania wypowiada wojnę cesarzowi.
• Klęska Danii (dowódca Wallenstein).
• 1629: pokój w Lubece i edykt restytucyjny (zwrot dóbr Kościołowi katolickiemu).

Etap szwedzki

• 1630: Gustaw II Adolf wkracza do Niemiec.
• Liczne zwycięstwa Szwecji.

Etap francuski

• Francja wchodzi do wojny przeciw Habsburgom.
• 1643: bitwa pod Rocroi – klęska Hiszpanii.
• Wyczerpanie wojną całej Europy.
• 1648: Pokój westfalski:
  • Koniec wojny.
  • Osłabienie Habsburgów.
  • Francja staje się głównym mocarstwem Europy.

Timeline — najważniejsze daty

• 1640: Krótki Parlament
• 1640–1653: Długi Parlament
• 1642–1648: Wojna domowa w Anglii
• 1645: Bitwa pod Naseby
• 1648: Pokój westfalski
• 1649: Ścięcie Karola I
• 1651: Akt nawigacyjny
• 1653–1658: Rządy Cromwella
• 1660: Restauracja – Karol II
• 1685: Jakub II
• 1688: Chlubna rewolucja
• 1689: Deklaracja praw
• 1707: Powstanie Wielkiej Brytanii (unia Anglii i Szkocji)