Aparat ruchu człowieka: Budowa i funkcje szkieletu osiowego oraz kości

Aparat ruchu – Podstawowe wiadomości

1. Budowa i rola szkieletu osiowego

Szkielet osiowy to część szkieletu, która stanowi główną oś ciała. Składa się z czaszki, kręgosłupa i klatki piersiowej.

• Czaszka – chroni mózg i narządy zmysłów. Dzieli się na mózgoczaszkę oraz twarzoczaszkę.
• Kręgosłup – podtrzymuje ciało, umożliwia utrzymanie prawidłowej postawy i chroni rdzeń kręgowy. Składa się z 33–34 kręgów:
  • 7 szyjnych,
  • 12 piersiowych,
  • 5 lędźwiowych,
  • 5 krzyżowych,
  • 4–5 guzicznych.
• Klatka piersiowa – składa się z 12 par żeber, mostka i kręgów piersiowych. Chroni serce i płuca oraz bierze czynny udział w oddychaniu.

Funkcje szkieletu:

• Podtrzymuje ciało i nadaje mu kształt.
• Chroni narządy wewnętrzne.
• Umożliwia ruch dzięki współpracy z mięśniami.
• W szpiku kostnym powstają komórki krwi (funkcja krwiotwórcza).
• Magazynuje sole mineralne, głównie wapnia i fosforu.

2. Budowa kości

Kości są narządami zbudowanymi głównie z tkanki kostnej. Charakteryzują się zróżnicowanym kształtem i rozmiarem.

Elementy budowy kości:

• Okostna – cienka błona pokrywająca kość; odżywia ją i uczestniczy w jej regeneracji.
• Tkanka kostna zbita – twarda i wytrzymała, zapewnia kości odporność na obciążenia mechaniczne.
• Tkanka kostna gąbczasta – składa się z beleczek kostnych, dzięki czemu kość jest lżejsza i bardziej sprężysta.
• Szpik kostny czerwony – odpowiada za wytwarzanie komórek krwi.
• Szpik kostny żółty – magazynuje tłuszcz.
• Chrząstka stawowa – pokrywa powierzchnie kości w stawach i zmniejsza tarcie podczas ruchu.

Z czego zbudowane są kości?

• Sole mineralne (głównie związki wapnia i fosforu) – nadają kościom twardość.
• Kolagen (substancja organiczna) – zapewnia kościom elastyczność oraz odporność na złamania.

Rodzaje kości ze względu na kształt:

• Długie – np. kość udowa.
• Krótkie – np. kości nadgarstka.
• Płaskie – np. łopatka, kości czaszki.
• Różnokształtne – np. kręgi.

Zapamiętaj na sprawdzian:

• Szkielet osiowy = czaszka + kręgosłup + klatka piersiowa.
• Sole mineralne = twardość kości.
• Kolagen = elastyczność kości.
• Szpik czerwony = wytwarzanie komórek krwi.
• Okostna = odżywianie i regeneracja kości.