Βασικές Έννοιες Τέχνης: Χρώμα, Στυλ, Αναγέννηση & Προοπτική

Βασικές Έννοιες στην Τέχνη

Χρώματα

Βασικά Χρώματα

• Κίτρινο
• Κόκκινο
• Μπλε

Συμπληρωματικά Χρώματα

• Πράσινο
• Πορτοκαλί
• Μωβ

Τα συμπληρωματικά χρώματα προέρχονται από την ανάμειξη των τριών βασικών ανά δύο.

Βασικές Ιδιότητες και Αρχές

Τόνος

Η ιδιότητα του χρώματος να αποκτά τονικές διαβαθμίσεις, όταν αναμιχθεί με διάφορες ποσότητες λευκού ή μαύρου.

Συμβολισμός του Χρώματος

Η ιδιότητα του χρώματος σύμφωνα με την οποία αυτό αποκτά μια συνειρμική σχέση με μια έννοια ή με ένα συναίσθημα, διαδικασία που είναι αποτέλεσμα ψυχολογικών διεργασιών ή κοινωνικών συμβάσεων.

Ρυθμός

Ο καλλιτέχνης επαναλαμβάνει ορισμένα στοιχεία από το έργο του δημιουργώντας την αίσθηση μιας σταθερής ροής, που μοιάζει με μουσικό ρυθμό.

Κλίμακα

Είναι η αναλογία που υπάρχει μεταξύ των διαστάσεων ενός αντικειμένου που αναπαρίσταται μέσα σ' ένα έργο τέχνης και των διαστάσεων του ίδιου του αντικειμένου στην πραγματικότητα.

Συνοχή και Ποικιλία

Ένας άλλος τρόπος για να συνθέσει ο καλλιτέχνης το έργο του είναι να ενώσει όλα τα στοιχεία που το αποτελούν σε ένα ενιαίο σύνολο (συνοχή) και ταυτόχρονα να αναδείξει τη διαφορετικότητα και την πολλαπλότητά τους (ποικιλία).

Η Ιδέα και το Θέμα

Το Θέμα συχνά ταυτίζεται με την αναπαράσταση του έργου ή με τον τίτλο του. Η ιδέα όμως και συχνά το περιεχόμενο ενός έργου, όπως ονομάζεται, είναι οι σκέψεις, οι πεποιθήσεις και τα συναισθήματα που ο καλλιτέχνης επιθυμεί να μεταδώσει στο θεατή χειριζόμενος το θέμα του μ' έναν ιδιαίτερο τρόπο.

Καλλιτεχνικό Στυλ

Είναι το σύνολο των σταθερών, επαναλαμβανόμενων χαρακτηριστικών, τα οποία ταυτίζονται με ένα συγκεκριμένο άτομο ή με μια συγκεκριμένη ομάδα. Στη ζωγραφική, για παράδειγμα, ένα συγκεκριμένο στυλ (Ιμπρεσιονισμός) μπορεί να προσδιοριστεί από διάφορα στοιχεία όπως: τα υλικά που χρησιμοποιούνται, το είδος της πινελιάς, τα χρώματα, ο τρόπος με τον οποίο ο καλλιτέχνης χειρίζεται τη φόρμα, η επιλογή του θέματος αλλά και ο βαθμός ομοιότητας με το φυσικό κόσμο (αναπαραστατικό στυλ - μη αναπαραστατικό στυλ στη ζωγραφική).

Ένα στυλ μπορεί να αναφέρεται:

1. σε έναν ολόκληρο πολιτισμό (το στυλ της δυναστείας Σονγκ στην Κίνα),
2. σε ένα συγκεκριμένο τρόπο και χρόνο (στυλ Πρώιμης Αναγέννησης στη Φλωρεντία),
3. σε μια ομάδα καλλιτεχνών των οποίων τα έργα έχουν ομοιότητες (στυλ του Αφηρημένου Εξπρεσιονισμού),
4. σε έναν καλλιτέχνη (το στυλ του Βαν Γκογκ),
5. σε μια περίοδο της δουλειάς ενός καλλιτέχνη (το στυλ της μπλε περιόδου του Πικάσο).

Ιστορικές Περίοδοι και Τεχνικές

Αναγέννηση

Με τον όρο "Αναγέννηση" εννοούμε το σύνθετο πολιτιστικό, ιστορικό και κοινωνικό φαινόμενο που εμφανίστηκε κατά τον 15ο και τον 16ο αιώνα στη Δυτική Ευρώπη. Ο όρος χρησιμοποιείται για πρώτη φορά το 1550, από τον Ιταλό ζωγράφο και αρχιτέκτονα Giorgio Vasari. Κοιτίδα της Αναγέννησης: η Ιταλία. Η οικονομική άνθηση και η πολιτική οργάνωση της Φλωρεντίας αποτέλεσαν πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη των πρώτων και βασικών χαρακτηριστικών της Αναγέννησης.

Βασικά γνωρίσματα της Αναγέννησης:

• Ορθολογισμός: Εμπιστοσύνη στη λογική ικανότητα του ανθρώπου. Ο άνθρωπος είναι κυρίαρχος του κόσμου και μέτρο για όλα τα πράγματα, δηλαδή επικρατεί μια ανθρωποκεντρική αντίληψη (Ουμανισμός / Ανθρωποκεντρισμός).
• Κοινωνικές Αλλαγές: Μεγάλες κοινωνικές αλλαγές, νέες αντιλήψεις σε σχέση με την προηγούμενη εποχή (Μεσαίωνα).
• Ανακαλύψεις: Εποχή των μεγάλων ανακαλύψεων και αναζητήσεων. Εφεύρεση της τυπογραφίας (1451).
• Επιστροφή στην Κλασική Τέχνη: Απομάκρυνση της τέχνης από θρησκευτικούς συμβολισμούς του Μεσαίωνα για το ωραίο και αντικατάσταση με την έννοια του εμπειρικά ωραίου, επιστροφή στους κανόνες της κλασικής τέχνης της Αρχαίας Ελλάδας. Ομορφιά, αρμονία, χάρη.
• Αναγνώριση του Καλλιτέχνη: Ο μεσαιωνικός ανώνυμος καλλιτέχνης-τεχνίτης δίνει τη θέση του στον αναγεννησιακό επώνυμο καλλιτέχνη δημιουργό, ο οποίος είναι ταυτόχρονα λόγιος, καλλιτέχνης και επιστήμονας. Επικράτησε το ιδανικό του homo universalis (του οικουμενικού ανθρώπου).
• Ρεαλισμός: Το καλλιτεχνικό έργο στηρίζεται πια σε μια γενικευμένη αλήθεια της φύσης, ισορροπεί ανάμεσα στο ιδανικό και το πραγματικό, ανάμεσα στο γενικό και το μερικό, χωρίς όμως να απομακρύνεται από την πραγματικότητα.

Αντιπροσωπευτικοί καλλιτέχνες: Σάντρο Μποτιτσέλι, Λεονάρντο ντα Βίντσι, Μιχαήλ Άγγελος.

Προοπτική

Μέθοδος με την οποία ο τρισδιάστατος, στην πραγματικότητα, χώρος αναπαρίσταται στο δισδιάστατο χώρο της επιφάνειας του πίνακα. Αυτή η μέθοδος επιτρέπει όχι μόνο την απόδοση του βάθους αλλά και την τοποθέτηση με μαθηματική ακρίβεια, στο ζωγραφικό χώρο οποιουδήποτε αντικειμένου, ανθρώπου ή αρχιτεκτονήματος. Η αναπαράσταση του χώρου με την ψευδαίσθηση του βάθους φαίνεται πως ήταν γνωστή στην Αρχαία Ελλάδα, ωστόσο βρίσκει λύση στην Αναγέννηση.

Παίρνει μορφή με την εφαρμογή της Κεντρικής Προοπτικής, μιας γεωμετρικής δηλαδή κατασκευής που στηρίζεται στον προσδιορισμό της γραμμής του ορίζοντα, και ενός σημείου φυγής πάνω σ' αυτήν, προς το οποίο συγκλίνουν όλες οι οριζόντιες γραμμές των αντικειμένων, που φεύγουν στο βάθος.

Ο ζωγραφικός πίνακας, σύμφωνα με τον Αλμπέρτι, γίνεται ένα παράθυρο μέσα από το οποίο ο θεατής παρατηρεί τον κόσμο που κατασκεύασε ο καλλιτέχνης με βάση την προοπτική. Ο Λέον Μπατίστα Αλμπέρτι, Ιταλός ουμανιστής αρχιτέκτονας, στην πραγματεία του "Περί Ζωγραφικής", παρουσιάζει την πρώτη ανάλυση της προοπτικής ως μεθόδου απεικόνισης.