Εθιστικές Ουσίες: Επιπτώσεις, Εξάρτηση και Μηχανισμοί Απεξάρτησης

Ουσίες που προκαλούν εθισμό

Μερικές από τις ουσίες που καταναλώνει ο άνθρωπος προκαλούν εθισμό, δηλαδή μεταβάλλουν τη λειτουργία των νευρικών κυττάρων του, ώστε να μην μπορούν πλέον αυτά να λειτουργήσουν χωρίς τη συνεχή λήψη των ουσιών αυτών.

Ουσίες όπως το αλκοόλ, η νικοτίνη και τα ναρκωτικά προκαλούν συνήθως ανοχή, απαιτούν δηλαδή από τον χρήστη τη λήψη ολοένα και μεγαλύτερων ποσοτήτων και καθίστανται τελικά τόσο πολύ αναγκαίες (εξάρτηση), ώστε να μην μπορεί πλέον ο χρήστης να ζήσει χωρίς αυτές.

Η φύση της εξάρτησης

Η εξάρτηση διακρίνεται συχνά σε ψυχική και σωματική, αν και η διάκριση αυτή δεν είναι πάντοτε σαφής:

• Ψυχική εξάρτηση: Ο χρήστης, όταν δεν λαμβάνει την ουσία που του έχει προκαλέσει εθισμό, εκδηλώνει επιθετικότητα ή γίνεται μελαγχολικός, ενώ είναι ικανός να φθάσει σε αξιόποινες πράξεις προκειμένου να την αποκτήσει.
• Σωματική εξάρτηση: Ο χρήστης εκδηλώνει όλα τα χαρακτηριστικά της ψυχικής εξάρτησης, στα οποία προστίθενται οργανικά συμπτώματα, όπως ναυτία, τάση για εμετό, σωματικοί πόνοι, διάρροια κ.ά.

Η απεξάρτηση, η απαλλαγή δηλαδή του ατόμου από την ανάγκη χρήσης της ουσίας, δεν είναι εύκολη διαδικασία, καθώς συχνά έχει μεγάλη διάρκεια και είναι επίπονη.

Ναρκωτικά: Κατηγορίες και Ιστορική Αναδρομή

Τα ναρκωτικά είναι ουσίες που επιδρούν στο κεντρικό νευρικό σύστημα και στον ψυχισμό του χρήστη. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν η ηρωίνη, η μορφίνη, η μεθαδόνη, η κοκαΐνη, το LSD, η μαριχουάνα κ.ά.

Η εξέλιξη της μορφίνης και της ηρωίνης

Η μορφίνη και η ηρωίνη είναι προϊόντα του οπίου, το οποίο παράγεται από το φυτό «μήκων η υπνοφόρος» (παπαρούνα). Η παπαρούνα ήταν γνωστή στους αρχαίους Αιγύπτιους για την καταπολέμηση του πόνου. Το 1800 απομονώθηκε από το όπιο η μορφίνη, η οποία χρησιμοποιήθηκε ευρέως μέχρι το 1870, οπότε απαγορεύτηκε η πώλησή της λόγω των βλαβερών παρενεργειών της. Αργότερα, με χημική επεξεργασία του οπίου, παρασκευάστηκε η ηρωίνη, η οποία αρχικά χρησιμοποιήθηκε ως φάρμακο για τον βήχα, μέχρι που διαπιστώθηκαν οι καταστρεπτικές συνέπειές της στις αρχές του 20ού αιώνα.

Ο ρόλος της μεθαδόνης

Η μεθαδόνη είναι μια ναρκωτική ουσία με παρόμοια δράση με τη μορφίνη. Επειδή χορηγείται από το στόμα και διασπάται στο λεπτό έντερο, έχει βραδύτερη και ηπιότερη δράση. Για τον λόγο αυτό, χρησιμοποιείται σε προγράμματα απεξάρτησης ως υποκατάστατο της ηρωίνης σε σταδιακά μειούμενες δόσεις.

Το στερητικό σύνδρομο και οι βιολογικοί μηχανισμοί

Τα εξαρτημένα άτομα αντιμετωπίζουν το στερητικό σύνδρομο, μια επώδυνη κατάσταση που περιλαμβάνει έντονη διέγερση, εφίδρωση, μυϊκές συσπάσεις και ισχυρούς πόνους. Η ένταση αυτών των συμπτωμάτων συχνά οδηγεί σε υποτροπή.

Ενδορφίνες και εγκεφαλίνες

Ο ανθρώπινος οργανισμός παράγει φυσικές ουσίες, τις ενδορφίνες και τις εγκεφαλίνες, που δρουν στα εγκεφαλικά κέντρα για την καταστολή του πόνου. Η μορφίνη και τα παράγωγά της λειτουργούν όπως οι ενδορφίνες, αλλά με ισχυρότερη δράση. Η συνεχής λήψη τους αναστέλλει τους φυσικούς μηχανισμούς παραγωγής ενδορφινών. Έτσι, κατά την προσπάθεια απεξάρτησης, το σύστημα παραγωγής δεν μπορεί να ενεργοποιηθεί άμεσα, καθιστώντας την αποτοξίνωση ιδιαίτερα δύσκολη.