De Beslissende Fase van de Eerste Wereldoorlog en de Vrede van Parijs

1. De rol van de Verenigde Staten tijdens WOI

Aan het begin van de oorlog hielden de Verenigde Staten vast aan hun isolationisme: Europa moest zijn eigen conflicten oplossen en president Wilson beloofde dat de VS buiten de oorlog zou blijven. Dat veranderde toen economische problemen opdoken: Europa was een belangrijke afzetmarkt en door de oorlog daalden de winsten sterk. Duitse onderzeeërs maakten de Atlantische handel te gevaarlijk doordat ze Amerikaanse schepen torpedeerden. Het onderschepte telegram waarin Duitsland Mexico en Japan vroeg de VS aan te vallen, zorgde voor een echte omslag. Op 6 april 1917 verklaarde de VS Duitsland de oorlog. Omdat er slechts een klein beroepsleger was, werd de dienstplicht ingevoerd. Vanaf 1918 stuurden de VS maandelijks 10.000 soldaten naar Europa, die vanaf augustus 1918 een beslissende rol speelden. Ze zetten ook voedselblokkades in waardoor Duitse burgers leden onder ondervoeding. Onder Wilsons leuze “voor een veilige democratische wereld” droegen de VS militair en ideologisch bij aan het einde van de oorlog en de wapenstilstand van 11 november 1918.

2. Politieke evoluties in Rusland en hun invloed op het verloop van WOI

Aan het Oostfront kampte Rusland met zware verliezen, uitputting en ondervoeding. De onvrede leidde tot de eerste Russische revolutie in maart 1917 waarbij tsaar Nicolaas II gedwongen aftrad. De nieuwe republiek zette de oorlog echter verder, hoewel de bevolking juist vrede en brood eiste. In oktober 1917 grepen Lenin en de Bolsjewieken de macht. Lenin wilde meteen vrede en sloot die in maart 1918 via het Verdrag van Brest-Litovsk. Rusland moest enorme gebieden afstaan, waaronder Oekraïne. Duitsland kreeg daardoor toegang tot nieuwe voedselbronnen en een reeks vazalstaten, wat tijdelijk een voordeel gaf. Duitse troepen konden naar het Westfront verplaatst worden, al werd dat voordeel later tenietgedaan door de Amerikaanse deelname.

3. Deelnemers aan de Conferentie van Parijs

De conferentie van Parijs werd geleid door de Geallieerden: Frankrijk, Groot-Brittannië, de Verenigde Staten en in mindere mate Italië. Duitsland had absoluut geen inspraak en werd alleen opgeroepen om te tekenen. Ook de bondgenoten van Duitsland — Oostenrijk, Hongarije, Bulgarije en het Ottomaanse Rijk — mochten de onderhandelingen niet mee vormgeven. De conferentie legde vijf grote vredesverdragen vast, waaronder het Verdrag van Versailles met Duitsland.

4. Historisch referentiekader

Deze leerstof situeert zich in de jaren 1917–1919, aan het einde van WOI. De gebeurtenissen spelen zich af in Europa, voornamelijk Frankrijk, België, Duitsland en Rusland, maar ook de VS en het Ottomaanse Rijk spelen een grote rol.

• Politiek: revoluties, nieuwe staten en vredesbesprekingen.
• Sociaal: grote ellende door hongersnood en miljoenen slachtoffers.
• Economisch: gigantische oorlogskosten en herstelbetalingen.
• Cultureel: propaganda en een opkomst van nationalisme.

Dit alles hoort bij de ingrijpende politieke en maatschappelijke veranderingen van het begin van de 20e eeuw.

5. Het 14-puntenplan van Wilson versus het Verdrag van Versailles

Het 14-puntenplan van Wilson had als doel een rechtvaardige en duurzame vrede te creëren. Zijn uitgangspunt was “peace without victory”: geen wraak, geen vernedering, maar gelijkheid tussen de onderhandelaars en geen schuldvraag. Verder pleitte hij voor zelfbeschikkingsrecht voor volkeren, vrije handel, open diplomatie en de oprichting van een Volkenbond.

Het Verdrag van Versailles lag hier echter ver van af. Duitsland werd als enige schuldig verklaard, moest 1000 miljard herstelbetalingen doen, verloor kolonies en grondgebied, mocht nog maar een leger van maximaal 100.000 man hebben, en werd uitgesloten van de Volkenbond. Waar Wilson verzoening wilde, kozen Frankrijk en Groot-Brittannië voor straf.

6. Moeilijkheden bij de onderhandelingen in Parijs

De onderhandelingen in Parijs werden bemoeilijkt door twee hoofdfactoren:

1. Tegenstrijdige doelen: De grote mogendheden hadden uiteenlopende belangen; Frankrijk wilde harde straffen, Groot-Brittannië wilde stabiliteit en koloniale voordelen, en Wilson wilde een zachte vrede.
2. Afwezigheid van verliezers: Duitsland was afwezig, waardoor er geen overleg mogelijk was en de vrede eenzijdig werd opgelegd.

7. Beslissingen van de Conferentie van Parijs

De belangrijkste beslissingen van Parijs waren onder andere: Duitsland werd de enige schuldige van de oorlog verklaard; het moest herstelbetalingen van 1000 miljard doen; het verloor kolonies en gebied; het leger werd beperkt tot 100.000 man; en Duitsland werd geweigerd als lid van de Volkenbond. In vergelijking met ongeziene bronnen zoals kaarten of getuigenissen blijkt hoe zwaar deze straffen waren: kaarten tonen grote gebiedsverliezen, en Duitse getuigen uit de tijd spraken vaak van vernedering en onrechtvaardigheid.