Bigarren Mundu Gerraren Aurrekariak eta Nazioarteko Erakundeak

Nazio Batuen Erakundea (NBE)

Nazio Batuen Erakundea (NBE) nazioarteko bakea eta segurtasuna mantentzeko, nazioen arteko lankidetza sustatzeko eta gatazkak modu baketsuan konpontzeko helburuarekin sortu zen. Bere printzipio nagusiak giza eskubideen errespetua, nazio baten barne gaietan ez esku hartzea eta herrien autodeterminazio eskubidea dira.

Organismo Nagusiak

• Batzar Nagusia

  Herrialde kide guztietako ordezkariek osatuta dago, eta gai garrantzitsuei buruzko erabakiak hartzen ditu.

• Segurtasun Kontseilua

  15 kidek osatzen dute: 10 kide aldakor eta 5 kide finko beto eskubidearekin. Kide finkoak hauek dira: Ameriketako Estatu Batuak (AEB), Errusia, Txina, Erresuma Batua eta Frantzia. Nazioarteko bakea eta segurtasuna mantentzeaz arduratzen da.

• Idazkaritza Nagusia

  Idazkari Nagusi bat hautatzen da Segurtasun Kontseiluak proposatuta, 5 urteko agintaldirako. Erakundearen administrazio-lanak kudeatzen ditu.

• Beste Erakunde Espezializatuak

  • FAO (Elikadura eta Nekazaritza Erakundea): Elikadura eta nekazaritza gaien arduraduna.
  • UNESCO (Hezkuntza, Zientzia eta Kulturarako Nazio Batuen Erakundea): Kultura-ondarearen babesa eta hezkuntza sustatzen ditu.
  • UNICEF (Haurren Nazioarteko Larrialdi Funtsa): Haurren babesa eta ongizatea bermatzen ditu.

Bigarren Mundu Gerraren Aurreko Egoera

Gerraren Arrazoi Orokorrak

Bigarren Mundu Gerraren aurrekari nagusiak honako hauek izan ziren:

• 1929ko Krisi Ekonomikoa eta Depresio Handia: Mundu mailako krisi ekonomikoak tentsio sozial eta politikoak areagotu zituen.
• Lehen Mundu Gerraren ondorengo bake-itun gogorrak: Bereziki Versallesko Ituna, Alemaniari ezarritako zigorrek nazionalismoa eta errebantxismoa bultzatu zituzten.
• Erregimen Totalitarioen Gorakada: Italian faxismoa, Alemanian nazismoa eta Japonian inperialismoa.
• Baretze Politika: Frantziak eta Erresuma Batuak potentzia espansionisten aurrean hartutako baretze politikak, hasiera batean, ez zuen arrakastarik izan.
• Espansionismoaren Beldurra Europan: Potentzia totalitarioen lurralde-hedapenaren beldurra gero eta handiagoa zen.

Potentzia Espansionistak

Alemania: Hedapen Politika

Alemaniak, Adolf Hitler buru zela, berrezartzeko eta lurraldeak zabaltzeko politika oldarkorra hasi zuen:

• Nazioen Elkartea (NE) utzi zuen.
• Saar eskualdea anexionatu zuen.
• Indar armatuak berrarmatu eta Renania militarizatu zuen (1936).
• Espainiako Gerra Zibilean (1936-1939) esku hartu zuen Italiarekin batera.
• Austria anexionatu zuen 1938an (Anschluss).
• Txekiar Sudeteen eskualdea hartu zuen, Frantziak eta Erresuma Batuak onartuta.
• Bohemia eta Moravian protektoratu bat ezarri zuen, eta Eslovakia Berlingo estatu satelite bihurtu zen 1939an.
• 1939ko abuztuan, Alemaniar-Sobietar Erasorik Gabeko Ituna sinatu zuen, klausula sekretu batekin: Poloniaren zatiketa eta Finlandiako eta herrialde baltikoen sobietar kontrolaren aitorpena.
• Alemaniak Poloniaren inbasioa hasi zuen 1939ko irailaren 1ean, eta horrek Bigarren Mundu Gerraren hasiera ekarri zuen.

Italia: Faxismoaren Hedapena

Italiak, Benito Mussolini buru zela, faxismoa Afrika eta Mediterraneoan zabaldu nahi izan zuen:

• Abisinia (Etiopia) okupatu zuen 1935-1936an, eta horrek Nazioen Elkartearen gaitzespena eragin zuen.
• Espainiako Gerra Zibilean Alemaniarekin batera esku hartu zuen.
• 1939ko apirilean Albania okupatu zuen.

Japonia: Inperialismoa Ekialde Urrunekoan

Japoniak, Ekialde Urruneko potentzia ekonomiko eta militar nagusi bihurtu nahi zuen:

• Asian nagusitasuna ezartzeko politika inperialista aplikatu zuen.
• Mantxuria okupatu zuen (1931), eta Nazioen Elkarteak gaitzetsi zuen, eta horren ondorioz, erakundea utzi zuen.
• 1937an Txina-Japonia Gerra hasi zen, 1945ean amaitu zena. Japoniak Txinako hainbat eremu okupatu zituen.

Aliantza eta Itun Nagusiak

• 1936: Berlin-Erroma Ardatza.
• 1936: Antikomitern Ituna (Alemania-Japonia).
• 1939ko maiatza: Altzairu Ituna (Alemania-Italia).
• 1940: Hiruko Ituna (Alemania-Italia-Japonia), Ardatz Potentziak osatuz.