A Crise da Restauración en España (1902-1931): Análise e Contexto

A Crise da Restauración en España (1902-1931)

A Crise da Restauración, un período crucial na historia de España, comezou en 1902 e rematou en 1931 coa caída da monarquía. Este complexo proceso histórico divídese en tres grandes períodos:

• 1902-1923: A Crise do Sistema Canovista. Caracterizado pola progresiva descomposición do sistema político establecido por Cánovas del Castillo.
• 1923-1930: A Ditadura de Primo de Rivera. Un réxime autoritario que contou co apoio inicial do rei Afonso XIII.
• 1930-1931: O Fin da Monarquía. Un breve período que culminou coa caída da monarquía debido ao auxe do republicanismo e o seu crecente desprestixio.

O Papel Crecente do Exército na Política

Desde principios do século XX, o exército comezou a gañar un protagonismo cada vez maior na vida política española. Un exemplo disto atópase no Documento 1, un artigo publicado na revista El Ejército Español en 1905, que xa trataba o crecente papel das forzas armadas. Nese mesmo ano, o goberno non se atreveu a castigar uns oficiais da guarnición de Barcelona que defenderan o catalanismo e criticaran o exército. Así, o poder militar impúxose ao poder civil ao conseguir a aprobación da nova Lei de Xurisdicións de 1906. Este cambio na mentalidade da clase militar, que no século XIX apoiara con accións unha ou outra facción política liberal, agora buscaba unha maior autonomía e influencia.

O Republicanismo e a Súa Evolución

Durante o reinado de Afonso XIII, o republicanismo constituíu unha minoría política que, aínda que tiña un considerable peso na opinión pública, carecía de capacidade real para modificar o sistema. A desaparición dos vellos líderes permitiu a aparición doutros novos; entre eles destacou Lerroux. Con todo, a falta dun programa común fixo que se desenvolvesen organizacións republicanas autónomas, dificultando a súa unificación.

A Conflitividade Social e as Folgas Xerais

O Documento 2 aborda o aumento da conflitividade social, causada polas difíciles condicións de vida e de traballo das masas populares. En 1917, a UGT e a CNT convocaron unitariamente unha folga xeral de 24 horas contra a carestía da vida, que foi seguida maioritariamente polas clases traballadoras.

Control Gobernamental e Radicalización Social

A pesar da crecente tensión, o Goberno conseguiu controlar a situación inicial porque os protagonistas da crise non coincidían nos seus obxectivos nin na estratexia a seguir. Os partidos republicanos e nacionalistas, por exemplo, renunciaron ás súas pretensións e puxéronse ao lado do Goberno para restablecer a orde pública. Con todo, a conflitividade social continuou en aumento, e as organizacións sindicais, especialmente a CNT, viron como o número dos seus afiliados crecía, á vez que a radicalización e a violencia se intensificaban.

O Desastre de Annual e as Súas Consecuencias

O Documento 3 refírese ao Desastre de Annual en 1921, un conxunto de sucesivas derrotas militares na ocupación do norte de Marrocos. Este desastre tivo un forte impacto na opinión pública española e acentuou a impopularidade da guerra e do exército. Abriuse unha investigación sobre o comportamento dos militares e difundiuse a sospeita de que detrás da acción do xeneral Silvestre estaba a intervención de Afonso XIII, o que incrementou significativamente a oposición á monarquía. Ante esta situación, o réxime tiña unicamente dúas posibilidades para sobrevivir: democratizarse ou impor unha solución de forza, encabezada por un “cirurxián de ferro” que puxese remedio aos males de España.

Inestabilidade Política e Fraude Electoral

No Documento 4 preséntase unha táboa na que se pode observar a inestabilidade dos gobernos entre 1917 e 1922. Esta inestabilidade estaba directamente relacionada co fraccionamento e a descomposición dos partidos dinásticos, cuxos novos líderes non foron quen de aglutinar todos os seus partidarios. Tamén houbo moitas intervencións do monarca en asuntos políticos e militares. Ademais, mantívose a fraude electoral e o caciquismo, elementos que erosionaban a lexitimidade do sistema.

Atentados Anarquistas e Conflito Igrexa-Estado

Os atentados anarquistas foron moi frecuentes, alcanzando tanto ao rei e aos xefes de Goberno como a empresarios e eclesiásticos. Paralelamente, houbo un enfrontamento irreconciliable entre o catolicismo intransixente da Igrexa, apoiada pola Coroa, e as crecentes correntes anticlericais.

A Ditadura de Primo de Rivera (1923-1930)

O Golpe de Estado e a Súa Aceptación

O Documento 5 aborda a ditadura de Primo de Rivera, que comezou en 1923. Miguel Primo de Rivera, entón capitán xeneral de Cataluña, deu un golpe de Estado en Barcelona. Afonso XIII chamou a Primo de Rivera para que asumise o poder, aceptando así o golpe de Estado. Esta situación non era unha excepción en Europa, xa que se trataba dun período de crise xeral do sistema liberal.

O golpe de Estado de Primo de Rivera contou inicialmente cunha ampla aceptación popular. Políticos conservadores, a burguesía comercial e financeira, e mesmo os socialistas non se opuxeron abertamente, chegando a colaborar co réxime ata 1925. Primo de Rivera presentouse a si mesmo como o rexenerador e o “cirurxián de ferro” do que falara Joaquín Costa.

Características e Primeiras Medidas do Réxime

O réxime establecido por Primo de Rivera foi esencialmente autoritario, paternalista, populista e excesivamente optimista. O primeiro goberno da ditadura estivo formado exclusivamente por militares. O novo gabinete gobernou prestando atención a varios aspectos clave:

• A rexeneración da vida política: Suspendeuse a Constitución de 1876 e formouse unha organización cívica, a Unión Patriótica, que se converteu no partido único do novo réxime.
• O restablecemento da orde pública: Conseguiuse unha diminución significativa do número de folgas e atentados.
• A defensa da unidade da patria.

O Fin da Guerra de Marrocos

Un dos obxectivos prioritarios foi o fin da Guerra de Marrocos. Aínda que Primo de Rivera inicialmente quería abandonar Marrocos, a presión dos militares cambioulle de idea. A estratexia de España consistiu en facer un desembarco na baía de Alhucemas, unha operación clave para o fin do conflito.

Consolidación e Desgaste do Réxime

En 1925, Primo de Rivera decidiu afianzarse no poder, e o seu goberno foi reformado con civís vinculados á Unión Patriótica. As medidas que se tomaron foron favorecidas polo progreso económico mundial e a paz social obtida a través do control da orde pública e a represión da axitación obreira. Con todo, o alto gasto do Estado fixo aumentar o déficit público, sementando as bases para o futuro desgaste do réxime.

O Fin da Ditadura e a Proclamación da República

A Caída de Primo de Rivera e o Goberno Berenguer

Tras a dimisión de Primo de Rivera, comezou a formación do novo goberno, coñecido como a “Dictablanda”, encabezado polo xeneral Berenguer. Neste contexto, en San Sebastián, estableceron un acordo verbal que é coñecido como o Pacto de San Sebastián, un fito na articulación da oposición republicana.

Intentos Frustrados de Implantar a República

A finais de 1930, houbo dous intentos frustrados de implantar a República pola forza:

• O primeiro foi o de Jaca, protagonizado polos capitáns Galán e García Hernández, os cales foron detidos e fusilados.
• O segundo foi no aeródromo madrileño, representado polo xeneral Queipo de Llano, que tamén fracasou.

En 1931, Berenguer foi substituído por Aznar, quen decidiu convocar eleccións municipais e logo xerais, abrindo o camiño para a proclamación da Segunda República Española.