Czas wolny i wychowanie do rekreacji i turystyki: pojęcia, funkcje i podział

Pedagogika czasu wolnego

PCZ (pedagogika czasu wolnego) jest działem pedagogiki zajmującym się zagadnieniami dotyczącymi wychowania do racjonalnego i wartościowego spędzania czasu wolnego oraz badaniem zachowań wolnoczasowych różnych grup.

• Cel: kształtowanie umiejętności świadomego, aktywnego i rozwijającego korzystania z czasu wolnego.
• Zadania: przygotowanie do uczestnictwa w turystyce i rekreacji (TiR), rozwijanie zainteresowań, promocja zdrowia, profilaktyka patologii.
• Przedmiot badań: zachowania wolnoczasowe ludzi, ich potrzeby, motywacje i formy aktywności.

Wychowanie do rekreacji i turystyki

Wychowanie do RiT to proces przygotowania człowieka do świadomego uczestnictwa w turystyce i rekreacji jako formach rozwoju.

Praca nad sobą to świadome doskonalenie własnych cech, umiejętności i osobowości w czasie wolnym.

Czas wolny

Według Dumazediera czas wolny to czas pozostający po wykonaniu obowiązków zawodowych, rodzinnych i społecznych, przeznaczony na odpoczynek, rozrywkę i rozwój osobisty.

• Funkcje: regeneracyjna, rozrywkowa, rozwojowa, integracyjna.
• Czynniki wpływające: wiek, płeć, wykształcenie, dochód, miejsce zamieszkania, stan zdrowia, moda.

Budżet czasu

Budżet czasu to zestawienie sposobu wykorzystywania czasu (najczęściej w ciągu 24 godzin).

Podział według Jabłonny: czas pracy, czas obowiązków domowych, czas wolny, potrzeby fizjologiczne, dojazdy.

Podział czynności dobowych: fizjologiczne, zawodowe, domowe, wolnoczasowe.

Odpoczynek, wypoczynek, zmęczenie i znużenie

• Odpoczynek to proces regeneracji sił fizycznych i psychicznych, warunek zachowania zdrowia oraz sprawności działania.
• Wypoczynek to forma organizacyjna (np. wyjazd).
• Zmęczenie to stan obniżonej sprawności organizmu spowodowany wysiłkiem fizycznym lub psychicznym.
• Znużenie to stan przejściowy wynikający z monotonii i braku bodźców, ustępujący po zmianie aktywności.

Bezczynność wymuszona nie wlicza się do aktywności wolnoczasowych.

Warunki dobrego odpoczynku: odpowiednia długość, zmiana aktywności, regularność, higiena snu.

Slow life

Slow life to filozofia życia w zwolnionym tempie, skupiona na jakości życia zamiast na ilości obowiązków.

• Geneza: Włochy, lata 80. XX wieku, od ruchu slow food; 1986, Carlo Petrini.
• Założenia: równowaga praca–życie, świadome przeżywanie chwili, ograniczenie pośpiechu.
• Dobry weekend w duchu slow life: kontakt z naturą, brak pośpiechu, relacje, odpoczynek od technologii.

Wychowanie i instytucje wychowawcze

Wychowanie to proces celowy, ukierunkowany na odbiorcę, w którym przekazuje się określone normy, wzorce zachowań i wartości obowiązujące w danej kulturze lub grupie społecznej.

Wychowanie do TiR to zamierzone, celowe działania w formie interakcji społecznych, mające na celu wywołanie w osobowości jednostki trwałych i pożądanych potrzeb dotyczących uczestnictwa w RiT.

Funkcje instytucji wychowawczych

• regulują zachowania jednostek,
• zaspokajają potrzeby jednostek,
• zapewniają ciągłość życia społecznego i kontynuację czynności publicznych,
• gwarantują wewnętrzną spójność zbiorowości.

Kategorie instytucji wychowawczych

• Naturalnego wychowania: rodzina, rówieśnicy
• Celowego wychowania: szkoła, uczelnie
• Pośredniego wychowania: biuro podróży, środki masowego przekazu

Podział instytucji wychowawczych: formalne (z przepisami) i nieformalne (bez przepisów).

Środowisko życia człowieka

Środowisko życia człowieka to zespół elementów otaczającej człowieka struktury przyrodniczej, społecznej i kulturalnej, które działają na niego stale, przez dłuższy czas, krótko, ale intensywnie, jako samorzutny lub zorganizowany system kształtujących go podniet.

Środowisko wychowawcze to część obiektywnego środowiska społecznego człowieka (wraz z jego podłożem przyrodniczym i kontekstem kulturowym). Tworzą je osoby, grupy społeczne i instytucje pełniące zadania wychowawcze, pobudzające (zachęcające) jednostki i grupy dzieci, młodzieży i dorosłych do przyswajania wartości moralnych oraz zgodnych z nimi zachowań społecznych, odpowiadających ideałowi wychowawczemu społeczeństwa.

Rodzaje środowisk wychowawczych: intencjonalne, naturalne.

Edukacja permanentna

Edukacja permanentna to proces ciągłego podnoszenia kwalifikacji zawodowych, odświeżania wiedzy i umiejętności oraz dostosowywania się do postępu nauki i techniki.

Andragogika

Andragogika to dział pedagogiki zajmujący się wychowaniem, kształceniem i samokształceniem ludzi dorosłych.

• Cele: harmonijny rozwój pełnej osobowości, upowszechnienie wiedzy ogólnej, umożliwienie ludziom dorosłym przekwalifikowania się.
• Działy: andragogika samokształcenia, zdrowia, wolnego czasu, turystyki, sportu i rekreacji ruchowej.

Metody badawcze

• eksperyment pedagogiczny
• monografia pedagogiczna
• metoda indywidualnych przypadków
• sondaż diagnostyczny
• metoda egzaminacyjna
• metoda historyczno-porównawcza

Techniki badań

• obserwacja
• wywiad
• ankieta
• analiza dokumentów

Historia czasu wolnego

• prehistoria
• starożytność
• średniowiecze
• epoka nowożytna
• czasy współczesne

Prehistoria

Mała i duża aktywność, wschody i zachody, zwierzyna, zmiany pogody.

Starożytność

Przywilej dla wolnych obywateli, rozwarstwienie społeczne.