Dekolonizacja Afryki, apartheid w RPA i konflikt na Bliskim Wschodzie – kluczowe wydarzenia XX wieku

Dekolonizacja Afryki i Algieria

Najwięcej państw wyzwoliło się spod panowania Wielkiej Brytanii i Francji (największe potęgi kolonialne przed II wojną światową). Inne kraje kolonialne to Belgia, Portugalia i Holandia.

• 1960 rok – Rok Afryki: niepodległość uzyskało aż 17 państw (w tym Nigeria i Kongo).
• Wojna w Algierii (1954–1962): wyjątkowo brutalna wojna o niepodległość. Francja traktowała Algierię jako integralną część swojego państwa.
• 1962 rok – porozumienia w Évian: przyznanie Algierii niepodległości przez Francję. Gwarancje bezpieczeństwa dla osadników francuskich nie zadziałały – ok. miliona z nich uciekło do Francji w obawie przed zemstą.

RPA i walka z apartheidem

• Apartheid to system polityczny w RPA oparty na bezwzględnej segregacji rasowej i całkowitej dominacji białej mniejszości nad czarnoskórą większością.
• Podział ludności: cztery grupy rasowe (biali, czarni, kolorowi, Azjaci). Osobne strefy zamieszkania, szkoły, szpitale, a nawet plaże i ławki.
• Biała mniejszość rządząca: potomkowie osadników holenderskich (Afrykanerzy/Burowie) oraz brytyjskich, kontrolujący gospodarkę i armię.
• Dyskryminacja: czarnoskóra większość pozbawiona praw wyborczych i możliwości decydowania o losach kraju. Władze tworzyły dla niej sztuczne, odizolowane rezerwaty, odbierając obywatelstwo RPA.
• ANC (Afrykański Kongres Narodowy): główna organizacja walcząca z rządem białych (protesty, strajki, bojkoty).
• Nelson Mandela: legendarny przywódca ANC. Skazany przez białe władze na dożywocie, spędził w więzieniu 27 lat.
• Reakcja świata: brutalne stłumienie protestów (masakra w Sharpeville w 1960 roku, powstanie w Soweto w 1976 roku) doprowadziło do nałożenia na RPA surowych sankcji gospodarczych i sportowych przez ONZ.
• Koniec apartheidu: prezydent Frederik Willem de Klerk uwolnił Mandelę i zalegalizował czarnoskóre partie polityczne.
• 1994 rok: pierwsze w historii RPA w pełni wolne i demokratyczne wybory dla wszystkich ras. Wygrał ANC, a Nelson Mandela został pierwszym czarnoskórym prezydentem.

Izrael i konflikt na Bliskim Wschodzie

• Listopad 1947 – rezolucja ONZ: decyzja o podziale Mandatu Palestyny na dwa niepodległe państwa: żydowskie i arabskie.
• 14 maja 1948 – powstanie Izraela: ogłoszone przez Dawida Ben Guriona. USA i ZSRR natychmiast uznały niepodległość.
• I wojna arabsko-izraelska (15 maja 1948): sąsiednie państwa arabskie zaatakowały Izrael dzień po ogłoszeniu niepodległości. Wojna zakończyła się zwycięstwem Izraela i powiększeniem jego terytorium.
• 1964 rok – OWP (Organizacja Wyzwolenia Palestyny): celem jest utworzenie niepodległego państwa palestyńskiego i likwidacja Izraela.
• Jasir Arafat: wieloletni lider OWP, kierował zarówno działaniami partyzanckimi, jak i późniejszymi negocjacjami pokojowymi.

Rewolucja islamska w Iranie

• 1979 rok – wybuch rewolucji: obalenie dotychczasowej, prozachodniej władzy szacha.
• Ajatollah Ruhollah Chomejni: radykalny szyicki duchowny, który przejął władzę i wprowadził w Iranie teokrację.
• Cechy państwa wyznaniowego: najwyższą władzę sprawują duchowni, a oficjalne prawo państwowe jest całkowicie podporządkowane surowym zasadom religijnym (prawu szariatu).