Determinismo motak eta askatasunaren kontzeptua

Determinismo kosmologikoa: patua

• Estoikoen ustea: “Beharrezkoa da kosmosaren ordena zein den jakitea, hartan nola jokatu jakiteko”.
• Heraklito Efesokoaren doktrina: “Denak arrazoiren bat du”.
• Patuaren arabera: “Den-dena halabeharrez gertatzen da” eta “gizakiak ezin du ezer egin patuaren aurka”.
• Barneko bakea: Kanpoko zoriontasuna patuaren esku dagoela onartzea.
  • Beharrezkoa da sufrimendua eta besteen iritziak ez sentitzea (barneko askatasuna).
  • Zoriona lortzeko bide bakarra ez asaldatzea da.

Determinismo teologikoa: predestinazioa

• Jainkoak dena baldin badaki, gauza guztiak berak determinatu dituelako da. Zergatik dira gizakiak beren ekintzen erantzule?
  • Zertara datoz bekatua, damua, barkamena eta salbamena?
  • Teologo katolikoen esanetan, giza ekintzen egileak gizakia eta Jainkoa batera dira.

Determinismo zientifikoa

Monismo fisikalista

• Unibertso osoa materia baino ez da.
• Gorputzen mugimenduak eta giza psikismoa mugimendu mekanikoak dira.

Ivan Pavlov: determinismo fisiologikoa

• Ekintza askeak erreflexu baldintzatuak baino ez dira: oso landuak, baina erreflexuak.

Sigmund Freud: determinismo psikoanalitikoa

• Giza jokabidea inkontzienteak eta barne-bulkadek determinatzen dute.

Determinismo ekonomikoa

• Giza kontzientzia gizabanakoak ekoizpen-prozesuan duen tokiak determinatzen du.

Determinismo genetikoa

• Bakoitzaren ezaugarri genetikoetan daude norberaren ekintzen kausa guztiak.

Askatasun motak

Kanpoko askatasuna

• Nahi dugun tokira joateko eta egoki deritzogun moduan jokatzeko aukera izatea.
• Eskubideak (adierazpen-askatasuna, elkartzekoa, etab.) galtzean edo espetxeratzean galtzen da.

Barneko askatasuna

• Dagozkigun gauzei buruz bakoitzak bere erabakiak hartu ahal izatea.
• Askatasun morala: Bizitza norberaren irizpideen arabera bizitzeko gaitasuna.
• Nahimena kentzeko teknikak: substantzia estupefazienteak, hipnosia edo kontrol mentaleko teknikak.