Ekonomiaren Oinarriak: Merkatu-Akatsak eta Adierazle Makroekonomikoak

Ondasun publikoak eta merkatuaren mugak

Merkatuak gizarteak eskatzen dituen ondasun eta zerbitzu guztiak eman beharko lituzke, baina ez da beti horrela izaten. Merkatua ez da gai zenbait gizarte-eskaerari erantzuteko. Ondasun eta zerbitzu publikoak zenbait modutan hornitzen dira:

• Ekoizpen propioa: Justizia, polizia, armada, hezkuntza…
• Enpresa pribatuei erosita: Biztanleen artean doan banatzeko (argiteria, errepideak, zubiak…).
• Dirulaguntzak: Ondasun horien erosketa zati batean finantzatzeko (osasungintza, etxebizitza sozialak…).

Kanpo-eraginak eta kostuak

Enpresa batek produktu bat ekoizten duenean, ekoizpen-baliabideak erabiltzeari lotutako barne-kostuak sortzen ditu. Hala ere, ekoizpen-jarduerak enpresak berak ordaintzen ez dituen ondorio kaltegarriak izan ditzake, hala nola basoen suntsipena; horiei kanpo-kostuak esaten zaie.

• Kanpo-kostuak: Ekonomia-jarduera batek hura egiten duen pertsonari ez, baizik eta besteei eragiten dien kostua.
• Kanpo-onurak: Ekonomia-jarduera gauzatzean beste enpresa edo pertsonei ondorio onuragarriak eragitea.

Sektore publikoaren esku-hartzea eta lehia

Gobernuak zenbait tresna erabil ditzake kutsadura murrizteko edo lehia ez-perfektua zuzentzeko. Ingurune lehiakorrak enpresak produktuen kalitatea hobetzera eta prezioak egokitzera bultzatzen ditu. Bestalde, errentaren banaketa desorekatua dela eta, errenta txikiko pertsonek zailtasunak dituzte beren beharrak merkatuan adierazteko.

Aldagai makroekonomiko kritikoak

• Enplegua: Langabezia-tasak.
• Ekoizpena: BPG (Barne Produktu Gordina).
• Prezioak: KPI (Kontsumo Prezioen Indizea).

Ekonomia-adierazleak eta makroekonomia

Makroekonomiak ekonomiaren portaera osoa eta funtzionamendu orokorra aztertzen ditu, mikroekonomiak ez bezala. Keynesen hiru galdera nagusiak egoera ekonomikoari aurre egiteko:

• Zergatik murrizten da ekoizpena eta enplegua? (Ziklo ekonomikoak: hedaldiak eta atzeraldiak).
• Zergatik igotzen dira prezioak? (Inflazioak erosteko ahalmena murrizten du).
• Nola handitu dezake herrialde batek ekonomia-hazkundea?

Ekonomia-adierazleen garrantzia

Adierazle hauek erabakiak hartzeko funtsezkoak dira:

• Inflazioa kontrolpean: Pentsioen balioa mantentzen da eta familiek errazago iristen dira hilabete amaierara.
• Langabezia jaistea: Diru-sarrera altuagoak familientzat eta prestazio gutxiago gobernuarentzat.
• Hazkunde ekonomikoa: Azpiegitura gehiago eta bizi-kalitate hobea.

BPGd: Barne Produktu Gordina

Herrialde batean denboraldi batean (normalean urtebete) ekoizten diren azken ondasun eta zerbitzuen balioa da. Ezaugarriak:

• Moneta bakarra: Eurotan neurtzen da balioa bateratzeko.
• Aitortutako jarduerak: Administrazio publikoari aitortutako transakzioak soilik zenbatzen dira.
• Azken ondasunak: Tarteko ondasunak ez dira bikoizten.
• Muga geografikoak: Herrialdearen barruan ekoitzitakoa.
• Denbora-tartea: Ez dira sartzen bigarren eskuko salmentak.