Energia-motak eta iturriak: Gida osoa

Energiaren definizioa

Energia sistema material batek bere barruan edo beste sistema batean aldaketak sortzeko duen gaitasuna da.

Energia motak

• Barne energia: Gorputzek, beren molekulen edo atomoen higiduraren ondorioz duten energia da. Gorputzak atomoz osaturik daude eta mugimendu txikiak egiten dituzte.
• Energia kimikoa: Konposatu kimikoen energia da eta erreakzio kimikoetan agertzen da.
• Energia nuklearra: Atomoen nukleoetatik lortzen da:
  • Fusio nuklearra: Atomo bien nukleoak elkartzen dira. Izarretan sortzen da.
  • Fisio nuklearra: Elementu kimiko batzuen nukleo atomikoen zatiketatik sortzen da.
• Energia elektromagnetikoa: Uhinen bitartez barreiatzen da.
• Energia elektrikoa: Elektrizitatez kargatutako partikulak noranzko berean mugitzen direnean agertzen da.

Energia iturriak

• Energia iturri ez berriztagarriak: Energiaren kontsumoaren erritmoa oso azkarra denean eta ekoizpena geldoa denean.
• Energia iturri berriztagarriak: Energiaren ekoizpen-erritmoa eta kontsumoaren erritmoa antzekoak direnean.

Energia iturri ez berriztagarrien adibideak

• Petrolioa: Itsasotik eta lur azpitik lortzen da; erregai eta lehengai moduan erabiltzen da.
• Gas naturala: Buztin eta kareharrietatik ateratzen da; sukaldeetan, berogailuetan eta zentral elektrikoetan erabiltzen da.

Energia iturri berriztagarrien adibideak

• Eguzki energia: Bide fotovoltaikoetan biltzen da.
  • Abantailak: Agortezina eta kostu txikikoa da.
  • Desabantailak: Aldakorra da eta paisaia aldatzen du.
• Energia hidraulikoa: Presetan bildutako uraren masak duen energia da. Goitik behera erortzean turbinak higitzen ditu, elektrizitatea sortuz.
  • Abantailak: Garbia da.
  • Desabantailak: Ingurumen-inpaktua sortzen du.
• Biomasa energia: Landare edo animalien jatorriko material organikoa da. Gasa, bero-energia eta elektrizitatea ekoizteko erabiltzen da.
  • Abantailak: Aprobetxagarria da eta ez da oso kutsakorra.
  • Desabantailak: Energia-errendimendu baxua du eta manipulazioa eskatzen du.

Termodinamika: Beroa eta Tenperatura

11. Gaia

• Energia termikoa: Edozein gorputzek edo sistema materialek, bera osatzen duten partikulen higiduraren ondorioz duena da.
• Tenperatura: Gorputzaren agitazio edo maila termikoa adierazten duen magnitude fisikoa da.
• Beroa: Tenperatura desberdineko bi sistema materialen artean berez dabilen energia termikoa da.

Beroaren hedapen-mekanismoak

• Kondukzioa: Beroa solidoetatik hedatzeko mekanismoa da eta ez da materiarik garraiatzen.
• Konbekzioa: Beroa fluidoetatik hedatzeko mekanismoa da eta materia garraiatzen da.
• Erradiazioa: Beroa hutsean hedatzeko aukera ematen duen mekanismoa da.