Espainiako Bigarren Errepublika: Historia eta Erreformak

Espainiako Bigarren Errepublikaren sorrera

1. 1931ko apirilaren 14an, Errepublika aldarrikatu ondoren, Donostiako Ituneko batzorde iraultzaileak behin-behineko gobernua osatu zuen eta Niceto Alcalá-Zamora presidente izendatu zuten.
2. Espainiar askok ilusio handiz hartu zuten Errepublika, lehen aldiz ezkerra boterean baitzegoen eta klase apalagoek politikan parte hartzeko aukera ikusi baitzuten.
3. Estatu demokratiko, laiko, progresista, autonomista eta modernoa sortu zen, Mendebaldeko demokrazien antzekoa.
4. Gobernuaren programa Pacto de San Sebastián-ean ezarritako helburuetan oinarritu zen, batez ere klase baxuen egoera hobetzeko:
   • Lur-erreforma
   • Hezkuntza erreforma
   • Langileen eskubideak
   • Arazo sozialen konponketa
5. Erreformak egiteko Gorte Konstituziogileetarako hauteskundeak egin ziren gizonezko sufragio unibertsalarekin.
6. Hauteskundeak errepublikazale ezkertiarren eta sozialisten koalizioak irabazi zituen.
7. Gorteek 1931ko Espainiako Konstituzioa idatzi zuten, eta 1931ko abenduaren 9an onartu zen.
8. Eztabaida handiak egon ziren batez ere bi gaietan:
   • Autonomien auzia
   • Elizaren eta Estatuaren arteko harremanak: Azkenean, Manuel Azaña-ren jarrera antiklerikala nagusitu zen.

1931ko Konstituzioaren ezaugarri nagusiak

• Errepublika demokratikoa eta deszentralizatua: estatu integrala baina autonomia aukerarekin.
• Udalen autonomia eta autonomia estatutuak egiteko aukera.
• Eskubide politikoak: berdintasuna legearen aurrean, adierazpen, bilera, elkarte eta gurtza askatasuna.
• Eskubide sozialak: lanerako eskubidea eta etxebizitza duina.
• Sufragio unibertsala: gizonek eta emakumeek bozkatzeko eskubidea (23 urtetik gora).
• Eliza-Estatu banaketa: estatu laikoa, Elizari diru-laguntzak kentzea eta irakaskuntza erlijiosoa ezabatzea.
• Ekonomia: jabetza pribatua errespetatzen da, baina estatuak desjabetu dezake interes nazionalagatik.
• Botere banaketa: legegilea (Gorteak), exekutiboa (gobernua) eta judiziala (auzitegiak).
• Hezkuntza: oinarrizkoa derrigorrezkoa, doakoa eta mistoa.

Biurteko Erreformista (1931-1933)

Azañaren gobernuari Biurteko Erreformista deitzen zaio, erreforma sakonak egin baitzituen Espainiako arazoak konpontzeko.

Erreforma nagusiak

• Nekazaritza erreforma: Latifundismoa ezabatzea eta lurrak nekazarien artean banatzea (IRA erakundearen bidez).
• Arazo erlijiosoa: Estatu laikoa sortzea, ezkontza zibila eta dibortzioa legeztatzea.
• Autonomien arazoa: Kataluniak estatutua lortu zuen; Euskal Herrian eta Galizian prozesuak atzeratu egin ziren.
• Langileen egoera: Zortzi orduko lanaldia eta lan-kontratuak ezarri ziren.
• Hezkuntzaren erreforma: Eskola publiko asko eraiki ziren analfabetismoa murrizteko.

Kronologia laburtua

• 1930: Donostiako Ituna.
• 1931: Errepublikaren aldarrikapena eta Konstituzioaren onarpena.
• 1934: Asturiasko langile iraultza.
• 1936: Fronte Popularraren garaipena eta Gerra Zibilaren hasiera.