Espainiako eta Euskal Herriko erliebearen ezaugarri geologikoak

1. Inguru silizeoa

• Jatorria: Aro primarioko harri zaharrek osatua.
• Kokapena: Iberiar penintsularen mendebaldean.
• Harri nagusia: Granitoa. Bi mota nagusi: kimikoki eta sakon aldatutakoa (uraren eraginez) eta arrailduren edo hausturen eraginez aldatutakoa.

2. Kareharrizko ingurua

• Jatorria: Aro tertziarioan tolestutako aro sekundarioko harriek osatua.
• Kokapena: C forma.
• Ezaugarriak: Harri gogorra da, pitzadurak sortuz apurtzen da eta urarekin erraz disolbatzen da, erliebe karstikoa sortuz.
• Forma karstikoak:
  • Lapiazak: Isurketa urek sortuak.
  • Zintzurrak: Haran estu eta sakonak.
  • Poljeak: Hondo horizontaleko sakonuneak, ur lasterrek zeharkatuak.
  • Dolinak: Ura gelditzen den lekuetan sortuak.
  • Kobazuloak: Ura pitzaduretatik iragaztean lurzoruan sortutako galeriak.
  • Leizeak: Lurrazala lurpeko galeriekin komunikatzen duten irekiguneak.

3. Inguru buztintsua

• Jatorria: Aro tertziarioko eta kuaternarioko harri sedimentarioak.
• Kokapena: Ipar eta hego goi-ordokietan.
• Ezaugarriak: Buztina da harri nagusia. Erliebe horizontala sortzen du eta azkar higatzen da, materialak bigunak direlako.

4. Euskadiko erliebea: Euskal Mendiak

Pirinioak eta Kantabriar mendilerroaren artean kokatuta daude. Altuera moderatukoak dira (1500 m) eta orogenesi alpinoaren ondorioz aro sekundario eta tertziarioko sedimentuak dituzte.

Unitate nagusiak:

• Kostaldeko mendikateak: Higer lurmuturra eta Zumaia artean; material tertziarioak eta altuera gutxi.
• Itsasbazter aurreko mendikatea: Kostatik urrutiago, garaiagoak eta kareharri nagusi.
• Bost Hirietako mendigunea: Gipuzkoa eta Nafarroa artean; material paleozoikoak, gehienez 1000 m.
• Erdiko ibaibideetako mendi eta haranak: Unitate litologiko bariatuak, 1000 m inguru.
• Kantabriar-Mediterranear uren banalerroa: Atlantiko eta Mediterraneo arteko muga; Euskadi ia erditik banatzen du, morfologia karstikoa du.
• Uren banalerroaren hegoaldean: Lautada, Arabako erdiguneko mendizerrak, Trebiñoko arroa eta Toloño-Kantabria-Joar mendizerra.

5. Ebroko zokogunea

Toloño-Kantabria-Joar mendizerren eta Ebro ibaiaren artean kokatutako Arabar Errioxako zati txikia da.