Espainiako II. Errepublika: Erreformak eta Gatazkak (1931-1936)

Espainiako II. Errepublikaren sorrera

Primo de Riveraren diktaduraren ondoren, monarkia oso ahuldua geratu zen. Errepublikanoek eta sozialistek Donostiako Ituna sinatu zuten 1930eko abuztuan, monarkiaren bukaera antolatzeko. 1931ko apirilaren 14an ospaturiko udal hauteskundeetako emaitzen eraginez, II. Errepublika proklamatu zen. Alfontso XIII.ak erbestera ihes egin behar izan zuen.

Behin-behineko Gobernua eta 1931ko Konstituzioa

Niceto Alcalá Zamoraren gidaritzapean, behin-behineko gobernua eratu zen. 1931ko ekaineko hauteskundeetan ezkerreko errepublikanoek eta sozialistek irabazi zuten. Manuel Azañaren gobernuak 1931ko Konstituzioa onartu zuen, izaera aurrerakoi eta demokratikoa zuena:

• Jabetza pribatua interes orokorraren mende geratu zen.
• Espainia "langileen errepublika laiko" gisa definitu zen.
• Sufragio unibertsala eta ganbera legegile bakarra ezarri ziren.
• Heriotza-zigorra indargabetu zen.

Biurteko Erreformista (1931-1933)

Aro honetan funtsezko erreformak martxan jarri ziren:

• Hezkuntza: Irakaskuntza laikoa bultzatu zen, Jesusen Lagundia deseginez eta eskola publiko berriak irekiz.
• Ejertzitoa: Armada modernizatzeko ofizialen kopurua murriztu zen eta "Guardia de Asalto" sortu zen.
• Nekazaritza: Latifundioetako lurrak banatzeko ahalegina egin zen, nahiz eta aurrekontu faltagatik emaitzak mugatuak izan.
• Lan mundua: Zortzi orduko lanaldia eta kontratuen lege berria ezarri ziren.

Krisi politikoa eta 1933ko hauteskundeak

Erreformek eliteen oposizioa piztu zuten. "Casas Viejas"-eko gertakariek errepublikarren eta sozialisten arteko haustura ekarri zuten. 1933ko hauteskundeetan CEDA eta Alderdi Erradikala nagusitu ziren.

Biurteko Kontraerreformatzailea (1933-1936)

Alejandro Lerrouxek gobernua osatu zuen. Aurreko erreformak bertan behera utzi ziren, eta horrek tentsio soziala areagotu zuen. 1934ko urrian, ezkerrak iraultza deialdia egin zuen Asturiasen eta Katalunian, baina armadak gogor zapaldu zuen.

Fronte Popularra eta Gerra Zibilaren atarian

Estraperloaren eskandaluak gobernuaren deskonposizioa eragin zuen. 1936ko otsaileko hauteskundeetan Fronte Popularrak irabazi zuen. Manuel Azaña presidente izendatu zuten, baina giroa muturreraino polarizatu zen ("Udaberri Tragikoa"). José del Castillo eta Calvo Soteloren hilketek, militarren altxamendua bizkortu zuten 1936ko uztailean, Gerra Zibilari hasiera emanez.