Espainiako Trantsizioa eta Frankismoaren Amaiera

Frankismo berantiarraren krisia

Frankismoaren azken urteetan istiluak areagotu ziren, garapen ekonomikoak erregimenaren aldeko atxikimendurik ekarri ez zuelako. Oposizioa indartu egin zen, grebak ugarituz eta askatasun politiko zein sindikalaren aldeko eskariak eginez. Eliza ere frankismotik urruntzen hasi zen, gotzainek Konkordatua berritzeko eskatuz eta auzo pobreetan lan soziala bultzatuz.

Gatazka politikoak eta errepresioa

1970eko Burgosko epaiketan, ETAko kideen aurkako heriotza-zigorrek nazioarteko presioa eragin zuten. Aldi berean, frankismoaren barruan haustura sortu zen: irekiagoak eta ultra kontserbadoreak. 1973an, ETAk Carrero Blanco hil zuen, krisi politikoa larriagotuz. Arias Navarroren gobernuak, hasierako liberalizazio agintzaren ostean, errepresioa mantendu zuen, Añoveros kasua eta Puig Antichen heriotza-zigorra bezalako gertakariekin.

Krisia eta trantsiziorako bidea

1973ko krisi ekonomikoak langabezia eta esportazioen jaitsiera ekarri zituen. Oposizioak batasunerantz jo zuen Junta Democrática eta Plataforma Democrática sortuz. 1975ean, Franco hil zen, trantsizio prozesuari bide emanez.

Errepresio politiko eta soziala

Garapen ekonomikoa egon arren, frankismoak sistema politiko autoritarioa mantendu zuen. Errepresioaren tresna nagusiak hauek izan ziren:

• TOP (1963): Delitu politikoak epaitzeko sortua.
• Salbuespen egoerak: Askatasunen etena eta prentsaren kontrola.
• Brigada Politiko Soziala: Tortura sistematikoa erabili zuen.
• Langile mugimenduaren aurkako jazarpena: CCOOren aurkako errepresioa eta 1001 prozesua.

Erresistentzia kulturala

Errepresioa gorabehera, erresistentzia kulturala sortu zen, bereziki Euskal Herrian: euskara batuaren sorrera (1968), ikastolen bultzada eta Gabriel Aresti edo Benito Lertxundi bezalako artisten lana.

Erreforma politikoa eta oposizioa

Trantsizioa frankismotik demokraziara igarotzeko prozesu baketsua izan zen. 1975ean, Juan Carlos I.a errege izendatu zuten. Adolfo Suárezen gobernuak neurri erabakigarriak hartu zituen:

• Preso politikoentzako amnistiak.
• 1976ko Erreforma Politikorako Legea.
• Alderdi politikoen legeztatzea (PCE barne).
• 1977ko hauteskunde demokratikoen deialdia.

Hauteskunde orokorrak eta autonomikoak

1977ko ekainaren 15ean lehen hauteskunde demokratikoak egin ziren. UCD izan zen garaile, PSOE bigarren geratuz. 1979an, Konstituzioa onartu ondoren, hauteskunde berriak egin ziren. Aldi berean, autonomia prozesua abiatu zen: Katalunian Generalitatea berrezarri zen eta Euskadin Eusko Kontseilu Nagusia sortu zen, 1980an lehen hauteskunde autonomikoak ekarriz.