Essentiële Begrippen voor Fysische Geografie en Klimaat

Geologische Begrippen

• Anticline: plooirug
• Syncline: plooidal
• Breuk: deel gaat omlaag, deel gaat omhoog
• Lithosfeer: harde buitenlaag van de aarde
• Asthenosfeer: zachtere laag onder de lithosfeer
• Mantel: magma stijgt op
• Mantelpluim: opstijgende stroom heet mantelmateriaal
• Hypocentrum: plaats in de aarde waar een aardbeving ontstaat
• Epicentrum: punt aan het aardoppervlak boven het hypocentrum
• Seismograaf: toestel dat aardbevingen meet
• Tsunami: grote golf na een aardbeving onder water
• Schildvulkaan: brede vulkaan met rustige uitbarsting
• Stratovulkaan: steile vulkaan met explosieve uitbarstingen
• Isostasie: evenwicht van de aardkorst op de mantel

Platentektoniek en Gebergtevorming

Platentektoniek

• Opbouwende plaatrand: platen bewegen uit elkaar; nieuwe korst ontstaat.
• Afbrekende plaatrand: platen bewegen naar elkaar toe; gebergten, vulkanen en aardbevingen ontstaan.
• Transforme plaatrand: platen schuiven langs elkaar.

Gebergtevorming

• Botsing van twee continentale platen.
• Sedimentlagen worden geplooid.
• Voorbeeld: Himalaya.

Zeebodemspreiding

• Nieuwe oceaanbodem ontstaat aan oceanische ruggen.

Vulkanisme en Aardbevingen

Vulkanisme

• Magma: vloeibaar gesteente onder de grond.
• Lava: magma aan het aardoppervlak.
• Vulkanische materialen:
  • Lava
  • As
  • Bommen

Aardbevingen

• Ontstaan wanneer spanning in gesteenten vrijkomt.
• Sterk geconcentreerd aan plaatranden.
• Onderzeese aardbevingen kunnen tsunami's veroorzaken.

Meteorologie en Weersystemen

Weerkaart

• Hogedrukgebied: droog en meestal mooi weer.
• Lagedrukgebied: wolken en neerslag.
• Wind waait van hoge naar lage druk.
• Dichte isobaren: veel wind.
• Ver uit elkaar liggende isobaren: weinig wind.
• Klimaatclassificaties: Arctisch (zeer koud), Polair (koud), Tropisch (warm), Maritiem (vochtig), Continentaal (droog).

Atmosferische processen

• Warme lucht stijgt, koude lucht daalt.
• Koudfront: koude lucht duwt warme lucht omhoog.
• Warmtefront: warme lucht schuift over koude lucht.
• Convectieregen: regen door opstijgende warme lucht.
• Stijgingsregen: regen doordat lucht tegen een gebergte opstijgt.
• Albedo: hoeveelheid zonlicht die wordt teruggekaatst.
• Troposfeer: laag van de atmosfeer waar het weer voorkomt.
• Ozonlaag: atmosfeerlaag die UV-straling tegenhoudt.

Neerslag en Luchtdruk

Neerslag

• Warme lucht kan meer waterdamp bevatten.
• Afkoelende lucht zorgt voor condensatie.
• Condensatie vormt wolken en neerslag.

Luchtdrukgordels

• Rond 30° breedte: hoge druk.
• Rond de evenaar: lage druk.
• Rond 60° breedte: lage druk.
• Rond de polen: hoge druk.
• Luchtdrukgordels: Equatoriaal minimum, Subtropisch maximum, Subpolair minimum, Polair maximum.

Overige atmosferische fenomenen

• Droge gebieden: droge zijde van een gebergte.
• Passaten: waaien richting de evenaar.
• Straalstroom: zeer sterke luchtstroom op grote hoogte, van west naar oost.

Temperatuurfactoren en Klimaatverandering

Factoren die temperatuur beïnvloeden

• Breedteligging, hoogteligging, afstand tot zee, zeestromingen, oriëntatie van hellingen, tijdstip van de dag.

Zeestromen

• Zorgen voor zachte winters, koelere zomers en kleinere temperatuurverschillen.
• Warme zeestromen: brengen warmte naar hogere breedten.
• Koude zeestromen: brengen koude naar lagere breedten.

Klimaatverandering

• Gevolgen: meer hittegolven, meer droogte, meer extreme regenval, klimaatzones schuiven noordwaarts.
• Straalstroom: kronkelt sterker, waardoor weertypes langer blijven hangen.