Etikaren Oinarriak: Teoriak, Aplikazioak eta Giza Eskubideak

Etikaren funtzioak eta zereginak

Etikak hiru funtzio nagusi lantzen ditu:

• Deskribatzailea: Errealitate morala aztertzea eta ulertzea.
• Arau-emailea: Bizitza ona eta elkarbizitza zuzenerako printzipioak proposatzea.
• Aplikatua: Ezagutza horiek giza harremanen arlo zehatzetara eramatea.

1. Etika deskribatzailea

Gizakiaren izate morala aztertzen du, psikologia, soziologia eta antropologia bezalako zientzien informazioa baliatuz. Mintzaira moralaren azterketa ere barne hartzen du.

2. Etika arau-emailea

Bizitza ona eta zuzen jokatzea zer den teorizatzen du. Bi ikuspegi nagusi ditu:

• Zuzentasunez bizitzea: Elkarbizitzarako arauak eta legeak betetzea (joko zuzena).
• Bikaintasuna bilatzea: Bizitza zoriontsua eta betea proiektatzea.

Historian zehar, funtsatze erlijiosoak, naturalak eta modernoak (Kant, Utilitarismoa, Eskubideen teoria) erabili dira.

3. Etika aplikatua

Gizarte pluralistetan gida etikoak eskaintzea du helburu. Adar nagusiak: politika, lanbide-etika, erakundeak, teknoetika eta bioetika.

Bioetika eta osasungintza

Bioetikak bizitzaren eta heriotzaren inguruko arazoak aztertzen ditu (abortua, eutanasia, etab.). Lau printzipio nagusitan oinarritzen da:

1. Autonomia: Pazientearen erabakitzeko gaitasuna.
2. Kalterik ez egitea: Agindu hipokratikoa.
3. On egitea: Tratamendu onuragarriak aplikatzea.
4. Justizia: Baliabideen banaketa ekitatiboa.

Teoria etikoen kritika eta eztabaidak

Erlatibismoa eta Subjektibismoa

Erlatibismo kulturalak dio balio moralak kulturaren araberakoak direla. Rachelsen kritikaren arabera, ordea, badira giza kondizioari lotutako oinarri komunak. Subjektibismoak, berriz, morala sentimendu pertsonaletara mugatzen du, baina emotibismoak (Stevenson) jarreren arteko desadostasuna azpimarratzen du.

Zaintzaren etika eta Bertutearen etika

Carol Gilliganen zaintzaren etika enpatian eta harreman pertsonaletan oinarritzen da, justiziaren etika tradizionalaren aurrean. Bertutearen etika, aldiz, arau hotzetatik urrundu eta pertsonaren izaeran (ausardia, eskuzabaltasuna, zintzotasuna) jartzen du fokua.

Minimoen eta Maximoen etika

• Minimoen etika: Zuzena denari buruzkoa (etika zibil laikoa, giza eskubideak).
• Maximoen etika: Bizitza onaz eta zoriontasunaz dihardu (eredu pertsonalak, erlijioak).

Giza eskubideak eta 1948ko Aldarrikapena

Eskubideak bi belaunalditan banatzen dira:

• 1. Belaunaldia (Zibilak eta politikoak): Askatasuna babesten dute eta Estatuaren boterea mugatzen dute.
• 2. Belaunaldia (Sozialak eta ekonomikoak): Ongizate Estatuaren bidez berdintasun materiala eta elkartasuna bilatzen dituzte.