Euskal Herriko Industrializazioa, Nazionalismoa eta Langile Mugimendua

Batzokien Arauak eta Euskal Nazionalismoaren Oinarriak

Testuak batzokien arauak zehazten ditu. Lehenengo artikuluan, Bilbon (Begoñan, hain zuzen) elkarte berri bat sortuko dela adierazten da, Eusko Alderdi Jeltzalearen (EAJ) adar bat izango dena. Elkarte honek foruak eta katolizismoa izango ditu oinarri, eta partaide guztiek bi baldintza horiek errespetatu beharko dituzte.

Bizkaia Batzarra eta Foruen Garrantzia

Bigarren artikuluan, Bizkaia mailan elkarte nagusi bat sortuko dela esaten da, Bizkaia Batzarra, Sabino Aranak proposatutako estatutuak bete beharko dituena. Bizkaian zeuden batzoki guztiak, Begoñakoa barne, honen menpe egongo dira.

Erlijioa eta Politika: Katolizismoaren Nagusitasuna

Hirugarren artikulua erlijioari buruzkoa da: oinarria katolizismoa eta sinesmen katolikoa izango da, eta bizitzako arlo guztietan presente egon beharko da. Laugarren artikuluan, euskal foruak gogorarazten dira, eta euskaldunek zituzten legeak, usadioak eta ohiturak errespetatu beharko dira, bereziki euskara. Bosgarren artikuluan, politika eta erlijioa batera joan behar direla azaltzen da, politikoek katolizismoa aldarrikatu eta politikan uztartu behar dutelarik.

Botere Erlijiosoa eta Zibila

Seigarren artikuluan, botere erlijiosoa eta zibila bereizten dira. Zibila politiko-erlijiosoaren menpe egongo da. Zazpigarren artikuluan, erlijioa politikaren aurretik dagoela azaltzen da; politikoek katolizismoa ardatz dutela barneratu behar dute, eta politika erlijioaren menpe egongo da.

Euskal Herriaren Kontzeptua Sabino Aranaren Arabera

Azkenik, Sabino Aranaren ustez, Euskal Herria zazpi lurraldez osatutako estatua izango da (Iparraldekoak zein Hegoaldekoak), eta denek Euskal Herri nazioa osatuko dute. Hala ere, lurralde bakoitzak bere ezaugarri propioak (autonomia) mantendu ahal izango ditu.

Industrializazioaren Eragina Euskal Herrian: Nazionalismoa eta Langile Mugimendua

Cánovasek ezarritako Errestaurazioak industrializazioa bultzatu zuen, eta, horren ondorioz, Euskal Herrian nazionalismoa indartu zen. Foruak abolitzeak zentralismoa ekarri zuen Espainiara, baina Euskal Herrian foruzaletasuna eta tradizionalismoa areagotu ziren, karlismoaren eta erregionalismoaren bidez indartuta. Karlismoak bere eragina mantendu zuen foruen galera eta zentralismoaren aurrean.

Industrializazioaren Ondorio Sozialak

Industrializazioak euskal lurraldeetara langile ugari ekarri zituen, eta horiek beren ohiturak eta hizkuntza ekarri zituzten. Horrek bertako biztanleen erreakzioa eragin zuen, euren kultura eta tradizioak defendatzeko nazionalismoaren bidez. Sabino Aranak EAJ sortu zuen 1895ean, euskal foruak eta autonomia babesteko.

Industrializazioarekin batera, langile klasea antolatu zen, sozialismoaren eta anarkismoaren joera politikoekin. Aldi berean, euskal burgesiak abantaila ekonomikoak lortu zituen kontzertu ekonomikoaren bidez, eta foru-aldundiak autonomia fiskalerako bideratzaile bihurtu ziren. Hala ere, aniztasun politikoak barne-gatazkak eta tentsioak sortu zituen, karlisten, nazionalisten eta sozialisten artean.

Euskal Nazionalismoaren Sorrera eta Garapena

Euskal nazionalismoa Sabino Aranak gidatu zuen, eta bere sustraietan larramendismoa, karlismoa eta foruzaletasuna nabarmendu ziren. Proiektu nazionalista Bizkaian sortu zen, eta bertako industrializazio-prozesuak, nazionalismo alemaniarrak eta Balkanetako askatasun-borrokek eragina izan zuten. Nazionalismoaren doktrina Bizkaia nazio gisa definitzean, foruak defendatzean eta euskal tradizio katolikoan oinarritu zen. Sabinok "Jaungoikoa eta Lege Zarra" (JEL) leloa erabili zuen euskal nortasunaren ardatz gisa, sozialismoari eta kapitalismoari aurka eginez. Ideologia hori garatzeko, EAJ eta Euzkeldun Batzokija sortu zituen, eta alderdiak euskal identitatea eta autonomia aldarrikatu zituen Espainiako zentralismoaren aurrean.

Langile Mugimenduaren Indartzea

Industrializazioak sindikatuen jaiotza bultzatu zuen, langileen bizi-baldintza eskasak hobetzeko borroka eginez. Greba eta manifestazio ugariren bidez, aldarrikapen sozialak indartu ziren.

Langileen Egoera eta Aldarrikapenak Industrializazio Garaian

Testuan, industrializazioak Euskal Herrian eragindako aldaketa sozial eta politikoak aztertzen dira, langileen egoera zailean eta mugimendu sindikalen bilakaeran arreta jarriz. Hainbat paragrafoetan, langileek industrian jasaten zuten egoera salatzen da.

• Lehenengo paragrafoan: Langileak Gallartan batu ziren manifestazioa egiteko, nagusiek ezarritako dendetan derrigorrez erostea eskatzen ez zutelako. Langileek nagusiek jarritako dendetan erosi behar zituzten elikagaiak, askoz garestiagoak eta kalitate txarragokoak izanik.
• Bigarren paragrafoan: 1890eko hamarkadako grebak aipatzen dira. Aurreko eskakizunari, lanordu gutxiago egitea gehitzen zaio (egun osoa lanean aritzen baitziren).
• Hirugarren paragrafoan: Lan-orduetan aldaketaren bat egon dela azaltzen da, baina barrakoietan eta kuarteletan erostera eta bizitzera behartuta zeuden. Langileek lortutako errebindikazioak ezerezean geratu ziren, nagusiak jaun eta jabe baitziren.
• Laugarren paragrafoan: Langileak esklabotzat hartzen zituztela azaltzen da. Higieneari zegokion baldintza eskasak gehitzen dira: pilatuta, hezetasun handiarekin eta airea kutsatuta zegoen tokian lo egin behar zuten.
• Bosgarren paragrafoan: Oinarrizko eskubideak ere ez zirela onartzen azaltzen da, gizakien kontrako eraso bat zela adieraziz. Egoera horren ondorioz, 35-40 urterekin hiltzen ziren.
• Azken paragrafoan: Egoera hori ez dela aldatu adierazten da, eta, astekari horren ustez, jabe horiek epaitu egin beharko ziren, zapalkuntzarekin jarraitzen baitzuten. Hori horrela zen, jabeek ez zutelako inolako oztoporik, trabarik, mugarik… politikoak eta agintariak ere bazirelako.

Industrializazioaren Ondorio Politiko eta Sozialak Euskal Herrian

Cánovas del Castilloren Errestaurazio-sistemak industrializazioa bultzatu zuen, eta, ondorioz, nazionalismoaren sorrera ekarri zuen. Foruak ezabatzeak euskal politika Espainiakoarekin berdintzea ekarri zuen, baina euskal probintzietako egoera desberdina zen:

• Bizkaian: Sozialismoa eta nazionalismoa indartu ziren.
• Gipuzkoan: Tradizioaren eta berrikuntzaren arteko oreka mantendu zen.
• Araban: Indar tradizionalistak nagusitu ziren.

Industrializazioak hazkunde demografikoa eragin zuen, eta, horrekin batera, langileen bizi-baldintza eskasak azaleratu ziren: soldata txikiak, prezio altuak eta lan-ordu luzeak. Emakumeek eta haurrek lan egiteko beharra ere salatu zen, eta kanpoko langileak bertako burgesiak baztertu zituen.

Langile Mugimenduaren Antolakuntza: Sozialismoa eta Anarkismoa

Langileek egoera horri aurre egiteko sozialismoan bilatu zuten babesa, eta sozialisten sindikatuak (UGT) grebak eta aldarrikapenak gidatu zituen. Pablo Iglesias izan zen sozialismoaren aitzindaria Espainian, eta Bizkaian Facundo Perezagua eta Indalecio Prieto nabarmendu ziren. Sozialisten helburu nagusiak langileen emantzipazioa eta botere politikoa eskuratzea ziren, modu baketsuan eta legearen barruan. Aldi berean, anarkistek CNT sortu zuten, eta EAJk sindikatu katolikoa (ELA) eratu zuen.

Ondorioa

Langileen eskubideen aldeko borrokak burgesiaren eta enpresa-buruen erresistentzia piztu zuen. Testuak argi uzten du langileen borrokak zailtasunez beterik egon zirela, baina eragin handia izan zutela euskal gizartearen eta politikaren bilakaeran.