Euskal Hezkuntza Sistema: Legeak, IHP eta Eleaniztasuna

Lege berriaren aldeko eta kontrako argudioak

Lege berriari buruzko debateak euskalduntzearen helburuen eta horiek aurrera eramateko moduaren ingurukoak dira. Aldekoek diote legeak gaitasun-profilak finkatzen dituela eta ebaluazioa indartzen duela, sistema eleanitz eta inklusibo baterantz joanez. Kritikoek, aldiz, legeen izaera politikoa salatzen dute, gobernu-aldaketek sistema "esperimentu" bihurtzen dutelako.

Hala ere, adostasuna lortzeko ahaleginak egin dira Hizkuntzaren aldeko akordioaren bidez, helburua izanik sistema kalitatezkoa, inklusiboa eta euskara ardatz duena izatea, gizartearen babes zabala jasoz eta hezkuntza-egonkortasuna bermatuz epe luzera.

Zer da Ikastetxearen Hizkuntza Proiektua (IHP)?

IHP ikastetxe bakoitzaren hizkuntzen kudeaketarako plan estrategiko ezinbestekoa da. Ez da hizkuntza-planifikazio hutsa; ikasleen profila eta ingurune soziolinguistikoa aintzat hartuta, hizkuntzen ikaskuntza eta erabilera antolatzeko tresna nagusia da.

IHPak Hizkuntzen Trataera Bateratua (HTB) bermatu behar du, ikasleengan kontzientzia soziolinguistiko kritikoa eta hizkuntzarekiko atxikimendu positiboa garatzea helburu duela. Ikastetxearen autonomia pedagogikoaren barruan txertatzen da, hizkuntzen irakaskuntza-prozesu koherentea, eraginkorra eta ikasleen beharretara egokitua bermatzeko epe luzera, komunitate osoaren parte-hartze aktiboa sustatuz eta ikasleen gaitasun linguistikoak modu integralean garatuz euskal eskola-sisteman.

Akordioaren printzipio nagusiak

Akordioak sistema eleanitza, inklusiboa eta berritzailea defendatzen du, euskara eta euskal kultura ardatz hartuta. Printzipio nagusiak honakoak dira:

• Bi hizkuntza ofizialetan gaitasun aurreratua lortzea.
• Atzerriko hizkuntzan maila ertaina eskuratzea.
• Familiaren eta gizartearen inplikazioa ezinbestekoa dela aitortzea.

Horrela, euskal eskola-sistemak eleaniztasun inklusiboaren bidean aurrera egin nahi du, ikasleek beren bizitzan hizkuntza guztiak erabiltzeko aukera izan dezaten, etorkizuneko erronkei aurre eginez eta gizarte elebiduna indartuz hizkuntza-eskubideak bermatuz.

IHP: Zer hartu behar da kontuan?

IHP egiterakoan, ikastetxearen ingurune soziolinguistikoa eta ikasleen profila aztertu behar dira. Honako elementu hauek txertatu behar dira:

• Irakasleen hizkuntza-gaitasuna eta autonomia pedagogikoa.
• Hizkuntzen Trataera Bateratua metodoa.
• Translanguaging orekatua eta arnasguneak bermatzea hizkuntza gutxitua erabiltzeko.

IHP ez da dokumentu itxia, dinamikoa baizik; ikasleen beharretara egokitzeko eta hizkuntza-gaitasunen lorpena bermatzeko etengabe berrikusi behar dena, hezkuntza-komunitatearekin koordinatuta.

Hausnarketa soziolinguistiko kritikoa

Hausnarketa soziolinguistiko kritikoa hizkuntza baten egoeraren, hierarkien eta botere-harremanen inguruko gogoeta da. Ikasleekin lantzea ezinbestekoa da, euskara ikasi badute ere, askotan ez dutelako hizkuntzaren egoeraren edo historiaren kontzientziarik.

Freireren arabera, prozesu honek ikasleak beren egoeraren jabe egiten ditu, hizkuntzaren aktibazioa eraginez. Kontzientzia lortzean, ikasleek euskara erabiltzeko motibazio handiagoa izaten dute, egoera aldatzeko desira sortuz eta hizkuntza bizitzeko konpromiso pertsonal zein soziala hartuz.

Ekosistemaren hizkuntzak

Euskal hezkuntza-ekosisteman euskara eta gaztelania dira hizkuntza ofizialak eta sistemaren ardatz. Gainera, nazioarteko hizkuntzek gero eta presentzia handiagoa dute eleaniztasunerako estrategiaren barruan. Sistema elebidun honek bi hizkuntza ofizialen gaitasuna ziurtatzea du helburu, gizartearen elebitasuna indartzeko eta ikasleen gaitasun linguistikoak modu integralean garatzeko.

Murgiltze-eredua vs. Kentzaile-eredua

Murgiltze-ereduak ikaslearen lehen hizkuntza errespetatzen du eta euskara ikaskuntzarako tresna gisa erabiltzen du elebitasun gehitzailea lortzeko. Aitzitik, kentzaile-ereduak euskara lehen hizkuntza duten ikasleak hizkuntza hegemonikoan irakastera behartzen ditu, euren hizkuntza baztertuz.

Hau "efusio" prozesua da, non hizkuntza gutxitua galtzeko arriskuan jartzen den. Euskal hezkuntza-sistemak murgiltze-ereduaren alde egiten du, hizkuntza-aniztasuna babestuz, kultura-aberastasuna sustatuz eta inklusioa bermatuz hizkuntza gutxitua erdigunean jarriz.