Euskal Literatura: Baladak, Maite Kantuak eta Bertsolaritza

Baladak: Narratzailea eta Ezaugarriak

• Narratzailea: Ezkutuan.
• Estiloa: Esaldi motz eta adierazgarriak.
• Pertsonaiak: Ez dira deskribatzen, ekintzen bidez agertzen dira; ez da haien ezaugarri fisiko edo moralik ematen.
• Lekua eta denbora: Oso modu orokor eta azalekoan zehazten dira. Eszenen arteko aldaketak bat-batekoak eta ezustekoak dira.

Baliabide Estilistikoak

• Baliabide gramatikalak:
  • Errepikapena: Hitzak edo ideiak indartzen ditu.
  • Paralelismoa: Egitura errepikatuz.
• Baliabide fonikoak: Soinuen bidez efektu bereziak sortzen dira.
  • Errima: Sinplea da, antzeko hotsen bidez sortua, entzuleari atsegin egiteko.

Maite Kantuak

Irakaspena: Kantuaren muina.

• Baliabide fonikoak: Errima erabiltzen da, kantuari musikalitatea emateko.
• Baliabide semantikoak:
  • Metaforak: Izarra (emakume urruna), Lilia (maitasun-harremana), Txoria (emakume engainatua).
  • Hiperbolea: Exagerazioa.
  • Aposizioa: Esanahia zehazteko.
  • Epiteto homerikoa: “Maite” izenlaguna sarri errepikatzen da.
• Koloreen sinbolismoa:
  • Zuria: Garbitasuna eta purutasuna.
  • Gorria: Odola, tentsioa eta griña.

Kopla Zaharrak

• Lehen atala: Erreferentzia naturari edo izadiari; elipsia (aditza ez da beti erabiltzen).
• Bigarren atala: Erreferentzia eskeari (etxeko bizitza, pertsonak); aditza erabiltzen da.
• Lotura: Ez da logikoa, magia kutsuko lotura sortzen da.

Metrika eta Baliabideak

• Neurriak: 8,8,10,8 edo 10,8,10,8 edo 8,8,8,8 edo 7,6,7,6.
• Errima: Beti dago lerro laburragoetan; hotsekoa (faltsua/antzua) edo letra berdinen bidezkoa.
• Oina: Errimatzen duena.
• Puntua: Errimatik errimara doan zatia.

Bertsolaritza

Bat-batekoa eta jendaurrekoa.

Metrika eta Teknikak

• Sarrera: Bertso bat osatzeko atzekoz aurrerako teknika (lehen ideia nagusia, gero bukaera tolesten da).
• Silabak: Molde bakoitzaren arabera neurtuak:
  • Molde txikia: 7,6,7,6… (Zortziko txikia: 8 lerro; Hamarreko txikia: 10 lerro).
  • Molde handia: 10,8,10,8… (Zortziko handia: 8 lerro; Hamarreko handia: 10 lerro).
• Errima: Normalean ahapaldi pareak errimatzen dira.

Analisi Egitura

• Sarrera: Poema ___ da, genero horretako ezaugarriak ditu.
• Garapena: Gaia, definizioa, kokalekua, ezaugarri literarioak eta baliabide semantikoak.
• Ondorioak: Argi geratzen da Eijerra zira maite kantua dela.