Euskeldun Batzokijaren Estatutuak (1894): Analisia eta Garrantzia

1894ko uztailaren 14ko Estatutuen Izaera

• Lehen mailako iturria: Testu publiko baten zatia, non pribatutako biltzar baten oinarrizko ezaugarriak agertzen diren (EAJ/PNV).
• Artikulatuta dago.
• Egilea: Sabino Arana Goiri.
• Helburua: Ideia honi gehitu nahi ziotenentzat eta aurkari politikoentzat pentsatua.
• Sorrera: 1894an, EAJ/PNVri hasiera emanez.

Estatutuen Azterketa Zehatza

• Lehenengo artikulua: Alderdiaren jaiotza aisialdiko elkarte gisa aztertzen du.
• Bigarren artikulua: Izenaren eta asmatzailearen aipamena.
• Hirugarren artikulua: Alderdiak duen sinesmen katolikoa adierazten da. Jaungoikoa da garrantzitsuena.
• Zazpigarren artikulua: Jarrera erlijiosoak politika bera baino garrantzitsuagoak direla azpimarratzen du.
• Laugarren artikulua: Lagi Zarra, hau da: tradizioa, ohiturak, Foruak. Zati batean, Euskara ohorezko eta hizkuntza ofizial gisa izateko leku berezi bat ere badago.
• Bosgarren artikulua: Gizakiaren eta Jaungoikoaren arteko lotura aztertzen da, Erromantizismoak eraginda.
• Seigarren artikulua: Banaketa, joera politiko eta erlijiosoen arabera.
• Zortzigarren artikulua: Eskualdearen definizioa: Euskal Herria (Nafarroa eta baita eskualde frantziarrak ere) eta batasuna oinarritzen da; hizkuntza, fedea, ohiturak...

Testuinguru Historikoa: XIX. Mendeko Amaiera

XIX. mendeko amaierak aldaketa sakonak ekarri zituen Euskal Herrira. Aldaketa ideologikoak gertatu ziren, garapen ekonomikoak, lan oparotasunak eta aukera gehiago izateak eraginda. Foruen ezabapen berria eta langileen ideologia boteretsu berriak nabarmenagoak dira.

Penintsula eskualde batzuetan banandu zen: Abertzaletasuna. Hasieran lurrarekin loturiko ideologia zen bakarrik, baina gero jarraitzaile nahiko aurkitu zituen, botere ekonomiko eta politikoa bereizteko eta izaera desberdinduz aldarrikapen politikoa bideratzeko. Sabino Arana Goirik martxan jarriko du ideologia, oztopo eta iritzien kontra jarrita, eta egunkari eta aldizkarien bidez bere lekua aurkituko du, Euskal Herri osotik hedatuz.

Ondorioak eta Egungo Garrantzia

Gertaera historikoak direla eta, eredu politiko hau erabilgarri mantendu da. Botere autonomikoan garatu da eta 30 urtez gobernatu du. Egun joera aldatu da. Gaurko ideologian Independentzia aldarrikatzen da. Momentu honetan ezker abertzaleak pultsu bat mantentzen du, benetako abertzaletasuna zein den aldarrikatuz, Sabinok asmatutakoa Euskadin.