Exogene Processen: De Werking van Verwering en Erosie op het Aardoppervlak

1. Exogene Krachten en Verwering

Exogene krachten zijn krachten die inwerken op het buitenoppervlak van de aarde. Verwering is het natuurlijke proces waarbij onbeschut gesteente verandert als gevolg van invloeden van fysische, chemische of biologische processen.

• Fysische verwering: Het gesteente breekt in stukken.
• Chemische verwering: Het gesteente lost op of verandert op een bepaalde manier.

Het verschil met erosie is dat bij verwering van het gesteente de verplaatsing een minder essentiële rol speelt.

Fysische Verwering

Bij fysische verwering wordt er druk op gesteenten uitgeoefend, waardoor ze verbrokkelen tot rotsblokken, grind, zand en klei, zonder dat de chemische samenstelling ervan verandert. Drukopbouw en temperatuurschommelingen zijn hierbij essentieel.

De druk kan afkomstig zijn van andere rotsstukken die ertegen schuren, maar kan ook in het gesteente zelf ontstaan. Een voorbeeld hiervan is water (H₂O) dat in poreuze gesteenten of in barsten aanwezig is.

Steenlawines

De brokstukken vallen naar beneden en kunnen daarbij tijdens hun val andere stukken losslaan of zelf in kleinere fragmenten breken. Tijdens het vallen kunnen door het botsen ook andere stukken in beweging komen.

Chemische Verwering

Chemische verwering is het uit elkaar vallen van gesteentes waarbij de chemische samenstelling van het gesteente verandert.

• Bij chemische verwering treden er scheikundige reacties op tussen gesteenten.
• Bepaalde bestanddelen van de gesteentes zijn oplosbaar in water (H₂O) en worden vervolgens weggevoerd.
• De chemische opbouw van de mineralen verandert, waardoor het gesteente zijn samenhang verliest.
• Niet-oplosbare mineralen die niet aangetast worden, blijven als zand- of siltkorreltjes over; ze blijven liggen of worden afgevoerd door water.

2. Erosie

Erosie is het proces van slijtage van een vast oppervlak waarbij materiaal wordt verplaatst. Op aarde gebeurt erosie door de werking van wind, stromend water, ijs en de zwaartekracht. Ook ongewonere vormen van erosie zijn mogelijk als gevolg van bijvoorbeeld vulkanisme en meteorietinslagen.

Er zijn vier manieren voor het transport van verweerd materiaal: water, wind, ijs en de zwaartekracht.

Hellingserosie

Verweerd materiaal kan onder invloed van de zwaartekracht hellingafwaarts schuiven. Een deel van de helling komt in beweging omdat bijvoorbeeld insijpelend water het gewicht van het pakket doet toenemen en de samenhang van het gesteente vermindert. De natuurlijke erosie wordt vaak versterkt door menselijke invloeden, zoals ontbossing.

Verticale en Horizontale Erosie

Verticale Erosie

Bij verticale erosie schuurt het meegevende puin over de bedding, waardoor er meer materiaal wordt meegenomen en de bedding verdiept.

Horizontale Erosie

In de benedenloop is het verval klein en de stroomsnelheid traag, waardoor deeltjes bezinken. Op die wijze hebben stromen in hun benedenlopen vaak bredere alluviale riviervlakten.