Filozofia antyczna: Sokrates, Platon i Arystoteles w pigułce

1. Życie i postać Sokratesa

• Ideał filozofa: poglądy w pełni zgodne z życiem.
• Pochodzenie: Urodzony w Atenach w 470 r. p.n.e.
• Patriota: brał udział w trzech wojnach.
• Działalność: Nauczał nieodpłatnie, angażując się w publiczne dyskusje.
• Uczeń: Platon.
• Proces: Oskarżony o demoralizację, nie przyznał się do winy.
• Śmierć: Skazany na śmierć, wypił truciznę.

2. Kluczowe pojęcia sokratejskie

• Daimonion: Duch opiekuńczy, głos wewnętrzny powstrzymujący przed grzechem.
• Cnota: Sposób życia, który czyni człowieka dobrym i wartościowym.
• Psyche: Ośrodek myślenia i świadomości, wewnętrzny kompas moralny.
• Intelektualizm etyczny: Przekonanie, że wiedza o tym, co dobre, automatycznie prowadzi do czynienia dobra.

3. Życie i myśl Platona

• Życiorys: Żył w latach 428–348 r. p.n.e., uczeń Sokratesa.
• Działalność: Założyciel Akademii Ateńskiej.
• Twórczość: Autor około 30 dialogów (m.in. Obrona Sokratesa, Uczta, Fedon, Państwo).
• Metafora jaskini: Ilustracja istnienia dwóch światów: idealnego i materialnego.
• Drugie żeglowanie: Przejście od poznania zmysłowego do poznania rozumowego.
• Koncepcja duszy: Człowiek to dusza uwięziona w ciele. Wyróżniał trzy rodzaje duszy: rozumną, popędliwą i pożądliwą.
• Dualizm i idealizm metafizyczny: Istnieją dwa światy, przy czym świat idealny jest wyższy od fizycznego.
• Racjonalizm: Świat idei można poznać wyłącznie przy pomocy rozumu.
• Demiurg: Twórca rzeczywistości, tzw. Bóg platoński.

4. Arystoteles: Systematyka bytu

• Życiorys: Uczeń Platona, ur. 384 r. p.n.e. w Stagirze, zm. 322 r. p.n.e. w Chalkis. Nauczyciel Aleksandra Wielkiego, założyciel Likeionu (Liceum).
• Dzieła: Fizyka, Polityka, Poetyka, Retoryka.
• Substancja: Rzecz, która pozostaje sobą pomimo zachodzących zmian.
• Przypadłość: Cechy zależne od okoliczności.
• Teoria możności i aktu: Przechodzenie od stanu, w którym coś może być, do stanu, w którym jest.
• Przyczyny bytu: Materialna, formalna, sprawcza i celowa.
• Koncepcja człowieka: Byt i substancja, której istotą jest rozum.