Foruen Berrespena eta Aldaketa: 1839ko Legea eta Ondorioak

1839ko urriaren 25eko legeak foruak berretsi zituen, gerra bukatutzat emanda. Nafarroan, 1841eko abuztuaren 16an, Lege Itundua lortu zen (ofizialki abuztuaren 16koa da, nahiz eta dokumentuan urriaren 16an agertu).

1844an, moderatuak itzuli zirenean, euskal probintziek galdu zituzten foru eskumenak berreskuratu eta autonomia administratiboa lortu zuten.

Bergarako Hitzarmenetik 1839ko Legera

Iruzkinari dagokionez, hainbat puntu nabarmendu ditzakegu. Lehenik eta behin, gerra amaitzeko, Bergarako Hitzarmena lortu zen, itun militarrarekin batera. Gobernuak, tira-biren ostean, proposamena aurkeztu zuen irailaren 11n, eta Gorteek batzorde bat sortu zuten irailaren 12an.

Eztabaida nabarmenak izan ziren arren, azkenean, urriaren 25ean akordioa lortu zen: urriaren 25eko legea. Lege horretan, euskal foruak berresten ziren, gobernuak bi printzipioak bateratzeko eta foruen beharrezko aldaketak egiteko askatasuna zuelarik. Euskal probintziek "akta gehigarriaren" balioa eman zioten lege horri.

Esparteroren Garaia eta Foruen Indargabetzea

Aurrerakoiak gobernura heldu zirenean (Espartero, alegia), tentsioak hasi ziren. Nafarroak 1841eko abuztuaren 16an Lege Itundua lortu zuen. Euskal probintziek, ordea, 1841eko urriaren 29an foruak indargabetzeko dekretua jaso zuten, estatus militarra eta ekonomikoa mantendu arren. Gainera, pase forala indargabetzeko asmoa zuten, bai eta aduanak kostaldera mugitzeko ere (Orduñatik, Ebro ibaitik eta Pirinioetatik kostaldera).

Moderatuek Foruak Berreskuratzen Dituzte

1844an, moderatuek foruak berreskuratu zituzten, karlismo soziologikoaren altxamendu militarra saihestuz eta liberalismoaren sektore neurritsuenak erakarriz.

Ondorioak eta 1978ko Konstituzioa

Laburbilduz, idazki hau oso garrantzitsua izan zen, Lehen Karlistaldiaren ondorio zuzena izan zelako. Foruak indargabetzeko prozesuari hasiera eman zion, baina, aldi berean, horiek mantentzeko bidea ireki zuen, foruak eta konstituzioa bateragarriak eginez. 1978ko Konstituzioak legea indargabetu zuen Euskal Probintzietan. Nafarroak, aldiz, ez zuen indargabetu nahi izan, bere autonomia eta foruen zati bat mantendu nahi zituelako (Lege Itunduaren bidez).