Frankismoaren aurkako oposizioa Euskal Herrian (1940-1975)

Frankismoaren aurkako oposizioa Euskal Herrian (1940-1975)

Frankismoaren aurkako erresistentzia Euskal Herrian hainbat frontetan garatu zen, bereziki langile mugimenduan, Eliza Katolikoaren sektoreetan eta mugimendu abertzale berrietan.

Oposizioaren hiru zutabe nagusiak

Langile Mugimendua

• 1947ko Greba Orokorra: UGT, ELA eta CNT sindikatuek, erbesteko indar politikoekin elkarlanean, greba orokor baterako deialdia egin zuten. Errepresioa gogorra izan zen.
• 50eko hamarkadako estrategia berria: PCEko langileek eta langile independente talde batzuek Comisiones Obreras (CCOO) izango zenaren lehen gunea eratu zuten. Legedi frankistak uzten zituen zirrikituak aprobetxatuz, sindikatu bertikalaren egituran infiltratu ziren.
• 60ko hamarkada: Garapen ekonomikoak gizarte kontraesanak eta lan-gatazkak areagotu zituen.

Eliza Katolikoa

Erregimenaren sostenguetako bat Eliza izan bazen ere, ez zen hala izan euskal elizgizonen artean:

• Hasierako salaketak: 1944an hainbat euskal apaizek Vatikanoari idatzi zioten frankismoa salatuz. Hala ere, Francoren erregimenak Konkordatuari esker euskal gotzainak izendatzeko eskubidea zeukan.
• 60ko hamarkadako indarberritzea: Vatikanoko II. Kontzilioaren erreformen haize berriekin Elizaren oposizioa indarberritu zen.
• 1960ko dokumentua: 339 apaizek dokumentu bat idatzi zuten euskal herriaren eskubideen zapalkuntza salatzen. Horietako asko Zamorako Apaiz-kartzelan amaitu zuten.

ETAren sorrera eta bilakaera

50eko hamarkadan, EAJren kanpo oposizioaren gelditasunaz haserre, familia abertzaleetako gazte unibertsitario batzuek EKIN taldea sortu zuten, EAJren (PNV) gaztedian.

• 1959an: Alderdi abertzalearekin apurtu eta ETA (Euskadi Ta Askatasuna) sortu zuten.
• Bilakaera: Hasieran, ETA propaganda, sabotaia eta errebindikazio ekintzetan aritu bazen ere, laster ekintza armatuetan hasi zen. Aurrerago, autodeterminazio eskubidearen defentsari ideologia sozialista eta iraultzailea gehitu zitzaion.
• Lehen hilketak: 1968an izan ziren lehen hilketak.

60ko eta 70eko hamarkadetako gatazkak

1960ko hamarkadan, Espainiak lan- eta politika-gatazka biziak izan zituen frankismoan. Grebak, lan- eta politika-aldarrikapenekin, estatuaren indarkeriarekin erreprimitu ziren, frankismoaren aurkako oposizioa indartuz.

• Euskal Elizak eta sindikatuek rol aktiboa izan zuten mugimendu horretan. Protestak eta lan-grebak areagotu egin ziren.
• Erbesteko alderdi politikoak erregimenaren amaierarako koordinatu ziren.
• ETAk bere ekintzak areagotu zituen, gobernuaren exekuzioak eragin zituen.
• 1975ean: Francoren heriotzak diktaduraren amaiera eta Espainian demokraziarako trantsizioari hasiera eman zion.