Frantziako Iraultza, Napoleon eta XIX. mendeko Europa

Frantziako Iraultzaren jatorria

Arrazoiak

• Ekonomikoak: Monarkiaren finantza-krisia, inflazioa eta ogiaren garestitzea.
• Politikoak: Absolutismoa eta Luis XVI.ak babesa galtzea.
• Sozialak: Gizarte estamentala eta burgesen botere politikoaren eskaera.
• Ideologikoak: Ilustrazioaren ideiak eta pribilegioen desagerraraztea.

Iraultzaren garapena

• 1789ko Estatu Orokorrak: Botoa emateko modua aldatu eta iraultza abiarazi zen.
• Asanblea Nazionala (1789-1791): Bastillari erasoa (uztailak 14). Feudalismoaren amaiera: pribilegioen ezabatzea eta zerga-berdintasuna. 1791ko konstituzioa: subiranotasun nazionala eta botere-banaketa.
• Asanblea Legegilea (1791-1792): Luis XVI.aren ihesa eta atxiloketa. Gerra Austria, Espainia eta Prusiaren kontra. Emakumezko Herritarraren Eskubideen Adierazpena (Olympe de Gouges).
• Errepublika Garaia (1792-1799): Sans-culotteek jauregia eraso zuten. 1792-93: Konbentzio Girondinoa eta Luis XVI.aren hilketa. 1793-94: Konbentzio Jakobinoa, Robespierre eta "Izu Handia". 1794: Thermidor estatu-kolpea. 1795-99: Direktorioa (gobernu moderatua). 1799: Napoleonen estatu-kolpea.

Napoleonen Garaia (1800-1815)

• Kontsulatua (1799-1804): Politika bakezalea eta Kode Zibila.
• Inperioa (1804-1815): Espantsionismoa (Austerlitz, Trafalgar). Espainia eta Portugal (1808-14). Errusian porrota (1812). Elba uhartean erretiratzea (1814), 1815ean 100 egunez itzuli eta Waterloon galdu.

Berrezarkuntza eta Iraultza Europan (1815-1848)

Monarkia Zaharren Berrezarkuntza, Liberalismoa eta Nazionalismoa.

Iraultzaileak

• 1820: Grezia eta Amerikako koloniak.
• 1830: Belgika Holandatik independizatu zen.
• 1848: Altxamenduak Frantzian, Italian, Alemanian eta Austrian.

Iraultzaren ondorioak: Ideologia liberalak eta nazionalistak nagusitu ziren; sozialismoa ere agertu zen. Gizonezkoen sufragio unibertsala Frantzian.

Nazionalismoak (1848-1871)

• Sentimendu Nazionala: Napoleonen inperioan garatua.
• Nazionalismo Bereizlea: Estatu batetik banatzea (Belgika, Grezia).
• Nazionalismo Bateratzailea: Lurraldeak biltzea (Italia, Alemania 1871).

Pentsamendu, Zientzia eta Kultura

Erromantizismoa

Mugimendu kultural, intelektual eta artistikoa.

• Ezaugarriak: Askatasuna arauen aurrean, sentimenduen garrantzia, heroi erromantikoak, fantasia eta sormena.
• Literatura: Lord Byron (EB), Goethe (Alemania), Victor Hugo (Frantzia).
• Pintura: Caspar David Friedrich (Alemania), Géricault eta Delacroix (Frantzia).
• Musika: Beethoven, Chopin, Verdi, Wagner.
• Arkitektura: Industria Iraultzaren eragina eta joera historizistak.