Frantziako Iraultza eta Napoleonen Aroa (1787-1815)

Frantziako Iraultzaren Hasiera (1787-1791)

1791ko Konstituzioa

1791ko Konstituzioa aldarrikatu zen, Frantziako lehen konstituzioa, eta haren bidez ezarri ziren:

• Subiranotasun nazionala eta herritarren funtsezko eskubideak aitortu ziren.
• Monarkia parlamentarioa ezarri zen.
• Botere banaketa ezarri zen:
  • Botere legegilea Asanbladaren esku jarri zen.
  • Botere betearazlea, erregearen esku, legeei betoa jartzeko eskubidearekin.
  • Botere judiziala, auzitegi independenteen esku.
• Errolda-sufragioa ezarri zen Asanblea aukeratzeko bide gisa: 25 urtetik gora eta errenta jakin bat zuten gizonezkoek soilik zuten bozkatzeko eskubidea.

Iraultzaren Aurrekariak

1787an

• Ogasunaren (Haziendaren) krisia geldiarazteko, Ogasun ministroek klase pribilegiatuek (Noblezia eta Kleroa) zergak ordaintzea proposatu zuten.
• Erregeak Handikien Asanbladarako deia egin zuen. Nobleziak eta Kleroak uko egin zioten zergak ordaintzeko proposamenari eta Estatu Orokorren bilera eskatu zuten, biltzar horrek bakarrik baimendu baitzitzakeen zerga berriak (1614tik ez ziren biltzen).

1789an: Estatu Orokorrak eta Asanblea Konstituziogilea

Luis XVI.ak Estatu Orokorretarako deialdia egin zuen. Estamentu bakoitzak bere proposamenak bildu zituen (Kexa Koadernoak).

• Nobleziak 300 ordezkari inguru zeuzkan, Kleroak beste 300 eta Hirugarren Estatuak 600 ordezkari inguru izatea lortu zuen.
• Botoa ematerakoan, Nobleziak, Kleroak eta baita erregeak ere, estamentuka botatzea nahi zuten. Estamentu bakoitzak boto bat izango zuen, lehen egiten zen moduan; horrela, estamentu pribilegiatuek beti 2-1 irabaziko zuten.
• Hirugarren Estatukoek, berriz, botoa banakakoa izatea nahi zuten, diputatuka; ordezkari guztiek batera eztabaidatu eta botoa ematea nahi zuten.

Erregeak eta klase pribilegiatuek Hirugarren Estatuko ordezkariak kanporatzen saiatu ziren. Hirugarren Estatuko ordezkariek alboko eraikin batera joan ziren, Jeu de Paume (Trinkete pilotaleku batera), eta Asanblea Nazionala izena hartu zuten, Frantziaren bidezko ordezkari bakarrak zirela adierazteko. Zin egin zuten elkartuta jarraituko zutela Frantziak Konstituzioa izan arte, eta Asanblea Konstituziogilea izendatu zuten euren burua.

Iraultzaren Erradikalizazioa (Konbentzioa)

1792ko abuztuko herri-matxinadaren ondoren, Asanblea Legegileak asanblea berri bat hautatu zuen gizonezkoen sufragio unibertsalaren bidez, Konbentzio izenekoa. Konbentzioko talderik indartsuena girondinoak ziren, errepublikano moderatuak, eta hasieran, haiek kontrolatu zuten Konbentzioa. Girondinoez gain, jakobinoak edo menditarrak zeuden, erradikalagoak.

Direktorioa (1795-1799)

Beste diktadura bat ez ezartzeko, gobernu moderatu bat eratu zen. Gobernu hark 1795eko Konstituzioa onartu zuen (III. Urtekoa).

• Botere legegilea bi ganberaren esku utzi zen: Bostehunen Kontseiluaren eta Zaharren Kontseiluaren esku.
• Botere betearazlea bost kideko Direktorio bati eman zitzaion.

Direktorioak bi konspiraziori egin behar izan zien aurre: Berdinen konspirazioari (Babeuf) eta Erregezaleenari. Zapaltzeko, armadaren papera gero eta garrantzitsuagoa zen, eta buruen artean Napoleon zegoen. Napoleonek, burgesiaren babesarekin, 1799an Brumaireko Estatu-kolpea eman zuen eta Kontsulatua ezarri zuen.

Napoleonen Europa

Kontsulatua (1799-1804)

Botere guztia bereganatu zuen eta 1802an biziarteko kontsul izendatu zuten. Frantzia modernizatzeko neurri garrantzitsuak hartu zituen:

• Kode Zibila idatzi zen legeak sinplifikatzeko.
• Frantziako Bankua eratu zen.
• Konkordatua sinatu zuen Vatikanoarekin.

Inperioa (1804-1815)

1804an Napoleonek enperadore izendatu zuen bere burua. Politika espantsionista bultzatu zuen eta Europan nagusigoa lortu zuen.

• Ingalaterrak zeukan botere ekonomikoa ordezkatu nahi izan zuen eta Blokeo Kontinentala ezarri zion Britainia Handiari, kontinentean salerosketan aritu ez zitezen.
• 1813an Leipzig-en galdu zuen Koalizio handi baten kontra.
• 1814an abdikatu egin zuen eta Luis XVIII.ak okupatu zuen Frantziako tronua.