Galaxien, Eguzkiaren eta planeten ezaugarriak: laburpena

Resumen

Dokumentu honek galaxien sailkapena eta mugimenduak aztertzen ditu, bai eta Eguzkiaren egitura, planeta barnekoak eta kanpokoak, Plutoi eta izarren kolorea eta tenperatura ere. Ikasleak galaxia motak, Eguzkiaren geruzak eta planeta bakoitzaren ezaugarri nagusiak ezagutuko ditu, baita izarren espektro-sailkapena ere.

Puntos clave

Galaxiak lentikularrak, irregularrak, eliptikoak, espiralak eta espiral barratuak izan daitezke.
Galaxiek errotazioa, translazioa eta hedapena izan ditzakete.
Eguzkiaren nukleoan gertatzen dira fusio-erreakzio nuklearrak; diametroa 150.000 km-koa da.
Fotosferan sortzen da Eguzkiak igorritako argi-energia, eta kromosferan protuberantziak.
Planeta barnekoak Merkurio, Artizarra, Lurra eta Marte dira; kanpokoak (jovianoak) Jupiter, Saturno, Urano eta Neptuno.
Izarren kolorea tenperaturaren arabera sailkatzen da, urdinetik gorrira doan ordenan.

Ponte a prueba

Galaxien Sailkapena

Galaxia Lentikularrak: Izar-multzoek erdiko nukleo bat osatzen dute, inguruan nebulosa-diskoa dutela.
Irregularrak: Izar-agregakinek ez dute forma zehatzik eta nebulosa ugari dute inguruan.
Eliptikoak: Izar-agregakinek elipse antzeko multzoa eratzen dute. Nebulosa gutxi dituzte.
Espiralak: Izar-agregakinek elipse itxurako nukleoa osatzen dute, eta hortik besoak ateratzen dira. Besoetan daude nebulosak.
Espiral Barratuak: Izar-agregakinak nukleo luzeska bat eratuz pilatzen dira. Nukleo horretatik ateratzen dira besoak.

Galaxien Mugimenduak

Errotazioa: Ardatz zentral baten inguruan.
Translazioa: Galaxia handiago bate inguruan.
Hedapena: Elkarrengandik urrunduz.

Eguzkiaren Egitura

Eguzkia

Nukleoa: Diametroa 150.000 km. Erdiguneko geruza; Fusio-erreakzio nuklearrak alde horretan gertatzen dira.
Fotosfera: 400 km. Bertan sortzen dira Eguzkiak igorritako argi-energia.
Kromosfera: 14.000 km. Hementxe sortzen dira eguzkiaren protuberantziak.
Koroa: Zenbait milioi km-tako lodiera. Partikula subatomikoen korronteak, eguzki-haizea sortzen dutenak.

Planeta Nagusiak (Barnekoak eta Kanpokoak)

Planeta Barnekoak

Merkurio: Metalezko nukleo handia, arroka silizeozko geruza batean bildua. Erliebea meteoritoen talkek eragindakoa. Kraterrak, zenbait mendi-sistema eta lautada zabalak. Atmosfera mehea.
Artizarra: Nukleoa likidoa. Gainazala lautada zabala, mendi ugari eta sumendiak. Atmosfera dentsoa.
Lurra: Nukleo metalikoa. Gainazalaren zati handi bat ura. Erliebean mendikateak nagusi. Atmosfera dentsoa.
Marte: Gune burdintsua. Erliebean sumendi erraldoiak eta mendi garaiak. Atmosfera xehea.

Planeta Kanpokoak (Jovianoak)

Jupiter: Nukleo arrokatsua. Kolorezko eremu luzezkak. Zenbait eraztun ilun.
Saturno: Gune arrokatsua. Kolorezko zerrendak. Zenbait eraztun ikusgarri ditu.
Urano: Arrokazko nukleoa. Hidrogeno eta heliozko atmosfera. Hamar eraztun xehe.
Neptuno: Nukleoa ia solidoa (Metano, ur eta amoniakozko mantu izoztu bat). Lau eraztun ia ikustezin.

Pluton

Ez da planeta! Nukleo arrokatsua. Atmosfera fin-fina.

Izarren Kolorea eta Tenperatura

Izarren tenperaturaren araberako sailkapena:

Tenperatura (K)	Kolorea	Espektro mota
50.000 - 25.000	Urdina	(O)
25.000 - 11.000	Zuri Urdinska	(B)
11.000 - 7.500	Zuria	(A)
7.500 - 6.000	Hori Zuriska	(F)
6.000 - 5.000	Horia	(G)
5.000 - 3.500	Laranja	(K)
3.500 - ...	Gorria	(M)

Preguntas frecuentes

Zein galaxia mota daude?

Testuaren arabera, galaxia lentikularrak, irregularrak, eliptikoak, espiralak eta espiral barratuak daude. Bakoitzak izar-agregakinen forma eta nebulosen kopurua desberdina du.

Zein geruzak ditu Eguzkiak?

Nukleoa, fotosfera, kromosfera eta koroa. Nukleoan fusio-erreakzioak gertatzen dira, fotosferan argia sortzen da eta koroan eguzki-haizea sortzen duten partikula korronteak daude.