Geografische Begrippen: Landschapsvorming, Rivieren en Geologie

Geografische Basisbegrippen

00-hunlijn: Haarlem, Utrecht en Nijmegen.

Stroomgebied: Het gebied rondom een rivier. De Rijn komt uit Zwitserland en neemt grind en zand mee naar Nederland.

Gebergten en Reliëf

• Hooggebergte: Gebied dat hoger ligt dan 1500 meter.
• Middelgebergte: Gebied op een hoogte tussen de 500 en 1500 meter.
• Heuvelland: Gebied op een hoogte tussen de 200 en 500 meter.
• Laagvlakte: Vlak gebied onder de 200 meter hoogte.
• Jong gebergte: Hooggebergte dat zo’n 60 miljoen jaar geleden is ontstaan; gekenmerkt door weinig gesteente, hoge puntige toppen en steile, diepe dalen.
• Oud gebergte: Middelgebergte of heuvelland dat honderden miljoenen jaren geleden is ontstaan; de toppen zijn afgesleten door weer en wind, zijn minder scherp en de dalen zijn minder diep.
• Reliëf: Hoogteverschillen in het landschap.

Geologische Processen

Verwering en Erosie

• Verwering: Het uiteenvallen van hard gesteente onder invloed van het weer en de werking van planten.
• Mechanische verwering: Het afbrokkelen van gesteente door het weer.
• Chemische verwering: Het reageren van gesteente met water of zuurstof (bijvoorbeeld oplossen of verkleuren).
• Erosie: Het afslijten van gesteente door water, wind en/of ijs.
• Verweringsmateriaal: Gesteente dat is afgebrokkeld (stenen, grind, zand en klei).
• Puinhelling: Opeenhoping van grote en kleine stenen onderaan een berghelling.

Gesteentevorming

• Stollingsgesteente: Gesteente dat ontstaat wanneer vloeibaar magma stolt (bijv. graniet, herkenbaar aan vlekjes).
• Sedimentgesteente: Gesteente dat ontstaat wanneer lagen grond (zand, klei, schelpen) worden samengeperst (bijv. kalksteen).

Rivieren en Kustvorming

• Bovenloop: Begin van de rivier, hoog in de bergen met veel reliëf en snelstromend water.
• Benedenloop: Laagste deel van de rivier net voordat hij in zee stroomt; hier is weinig reliëf en stroomt het water langzaam.
• Delta: Nieuw land in zee bij de monding van een rivier door sedimentatie.
• Grind: Verweringsmateriaal bestaande uit afgeronde steentjes.
• Klei: Kleinste korreltjes verweringsmateriaal (alleen zichtbaar met microscoop).

Nederlandse Landschappen

• Hoog-Nederland: Het zuidoosten van Nederland; ligt hoger dan zeeniveau.
• Laag-Nederland: Het noordwesten van Nederland; ligt grotendeels onder zeeniveau.
• IJstijd: Koude periode waarin grote delen van het land bedekt waren met landijs.
• Landijs: Aaneengesloten stuk ijs op een groot landoppervlak.
• Stuwwal: Heuvel ontstaan door landijs.
• Zwerfsteen: Grote, zware steen vervoerd door ijs.
• Löss: Zeer fijne grondsoort (vooral in Zuid-Limburg).
• Dijk: Door mensen gemaakte verhoging tegen overstromingen.
• Duin: Door de wind opgestuwde zandheuvel.
• Kust: Overgang tussen land en zee.
• Polder: Stuk land omgeven door dijken met geregelde waterstand.
• Terp: Door mensen gemaakte verhoging om op te wonen.
• Veen: Grondsoort bestaande uit dode plantenresten.
• Waddenzee: Stuk zee langs de kust dat regelmatig droogvalt.
• Wadden: Onbegroeide delen van de Waddenzee.

Overige Begrippen

• Platentektoniek: Het bewegen van aardplaten.